:: บทที่ 12 สมุนไพร (ม-ว) ::


     
บทที่ 12

สมุนไพร



มดยอบ ม่อย่าว, มุกเอี๊ยะ ( จีน ) Myrrh เป็นพืชวัตถุ เป็นยางจากต้นมดยอบ Commuphora ไม้ยืนต้นขนาด เล็ก เกิดในประเทศโซมาเลีย

รสเมาเบื่อ ขับเสมหะ ขับปัสสาวะ ขับเหงื่อ ขับผายลม แก้แผลในปากคอ แก้เจ็บคอ

มดลี่ เป็นสัตว์วัตถุ รสเปรี้ยว แก้ฝีประคำร้อย แก้เสมหะ

มหากาฬ ว่านมหากาฬ, ผักกาดกบ ( เพชรบูรณ์ ), หนาดแห้ง ( โคราช ), คำโคก ( ขอนแก่น, เลย ), ผักกาดนกเขา ( สุราษฎร์ธานี ) เป็นพืชจำพวกหัว-เหง้า

ใบ รสเย็น ตำกับสุราพอกดับพิษฝี แก้หัวลำมะลอก แก้อักเสบ แก้ปวดแสบปวดร้อน

หัว รสเย็น รับประทานดับพิษกาฬ พิษร้อน พิษไข้เซื่องซึม พิษอักเสบ แก้ระส่ำระสาย

มหาลำลาย กูดต้น เป็นพืชจำพวกต้น คล้ายต้นมะพร้าว สูง ๓-๕ ม. ใบเหมือนใบผักกูด หายา เกิดในป่าดงดิบเขา

เนื้อไม้ รสขมเย็น ดับพิษร้อน แก้กาฬ แก้ไข้ทุกชนิด ฝนทาแก้อักเสบ บวม เกลื่อนฝี

มหาสะดำ เป็นพืชจำพวกต้น อยู่ในกลุ่มของกูดต้น ลำต้นโตกว่าแต่ไม่สูงเหมือนมหาละลายเนื้อไม้เป็นชั้น ๆ สลับสีดำ

เนื้อไม้ รสเย็นแก้กาฬ แก้พิษในกระดูก แก้ไข้พิษ ไข้กาฬ ไข้ที่มีแว่นวงสีม่วงดำแดงตามผิวหนัง ให้มีอาการร้อนใน ระส่ำระสาย

มหาสะแดง ละอองไฟฟ้า, กูดผีป่า, กูดพาน ( เหนือ ), กูดเสือ, โพสี ( ปัตตานี ), ว่านไก่น้อย, ขนไก่น้อย

( เลย ), แตดลิง ( ตราด ), นิลโพสี ( สงขลา, ยะลา ) เป็นพืชจำพวกหัว-เหง้า

หัวหรือเหง้า รสเย็น แก้พิษร้อน แก้ไข้ แก้พิษกาฬ ขับปัสสาวะ

ขน รสเย็น บดเป็นผงโรยแผลห้ามเลือด รักษาแผลที่ถูกปลิงเกาะ

มหาหิงคุ์ หินแมง ( เชียงใหม่ ) Asofoetida, Asafetida, Food of the Gods, Gum Asafetida, Devil’s Dung

เป็นพืชจำพวกต้นทรงพุ่มลงหัวขนาดย่อม ใบเดี่ยวจักเป็นฝอย ดอกเล็ก ๆ สีเหลืองออกเป็นช่อแบบซี่ร่ม เกิดในแถบทะเลทราย อิรัก อิหร่าน อัฟกานิสถาน ทางตะวันตกของจีน ได้จากยาจากรากหรือเหง้า


หิงคุ์ยางโพธิ์ มีลักษณะเป็นก้อนเหนียว ๆ คล้ายยางต้นโพธิ์ หิงคุ์ขี้แพะ ลักษณะเป็นก้อนร่วน ๆ

ยางจากราก รสเฝื่อนร้อนเหม็น ขับลมในลำไส้ แก้ท้องขึ้น อึดเฟ้อ แน่นจุกเสียด แก้ปวดท้อง บำรุงธาตุ ขับเสมหะ ขับผายลม แก้โรคเส้นประสาท ช่วยย่อยอาหาร แก้ปวด แก้ชักกระตุก แก้ฮิสทีเรีย ทาแก้ท้องขึ้น ปวดท้องในเด็ก

มะกอก กอกกุ๊ก ( เชียงราย ), กอก ( ใต้ ), มะกอกบ้าน, ไพ้ย ( กะเหรี่ยง-กาญจนบุรี ), กอกหมอง

( เงี้ยว ) Hog Plum, Wild Mango เป็นพืชจำพวกต้น

ใบ รสฝาดเปรี้ยว คั้นเอาน้ำหยอดหู แก้ปวดหู แก้หูอักเสบ

เปลือกต้น รสฝาดเย็นเปรี้ยว ดับพิษกาฬ แก้ร้อนใน แก้ท้องเสีย แก้บิดปวดมวน แก้สะอึก แก้อาเจียน

ผล รสเปรี้ยวอมหวานเย็น แก้เลือดออกตามไรฟัน แก้ธาตุพิการ แก้บิด แก้ดีพิการ แก้โรคขาดแคลเซี่ยม ทำให้ชุ่มคอ แก้กระหายน้ำ แก้รัตตะปิดตะโรค

เมล็ด สุมไฟ รสเย็น แช่เอาน้ำดื่มแก้ร้อนใน แก้หอบ แก้สะอึก

ราก รสฝาดเย็น แก้ร้อนในกระหายน้ำ ทำให้ชุ่มคอ ขับปัสสาวะ

มะกอกน้ำ สารภีน้ำ, สมอพิพ่าย ( ระยอง ) เป็นพืชจำพวกต้น

ผล รสฝาดเปรี้ยวหวาน ทำให้ชุ่มคอ แก้กระหายน้ำ

เปลือกต้น รสเฝื่อน ชงน้ำดื่มฟอกโลหิตหลังคลอด

มะกอกป่า เป็นพืชจำพวกต้น

เมล็ด รสจืดเย็น แก้ไข้มีพิษร้อน แก้ร้อนใน กระหายน้ำ ดับพิษกาฬ

มะกอกเผือก มะกอกแก้ว เป็นพืชจำพวกต้น

ผล รสเปรี้ยวเย็น ดับพิษไข้ แก้ไข้กาฬ ไข้หวัด แก้ร้อนในกระหายน้ำ

ราก รสเย็น ถอนพิษผิดสำแดง

มะกอกพราน มะกอกฟาน, มะก้วยไม้ ( เหนือ ), หมากขาเปี้ย ( น่าน ) เป็นพืชจำพวกต้น

เปลือกต้น, ใบ รสเฝื่อน ตำทาแก้ปวดบวมตามข้อ เนื่องจากไขข้ออักเสบ

มะกอกเลื่อม มะกอกเกลื้อน ( ราชบุรี ), มะเกิ้ม ( เหนือ ), มะเลื่อม, หมากเหลื่อม ( อีสาน ), โมกเลื่อม

( ปราจีนฯ ), ซาลัก ( พระตะบอง ), มะกอกเลือด ( ใต้ ) เป็นพืชจำพวกต้น

ผล รสฝาดเปรี้ยว แก้ไอ ขับเสมหะ

แก่น รสเฝื่อน แก้โลหิตระดูพิการ แก้ประดง

ยาง รสฝาด ทาแก้เม็ดผื่นคัน เป็นเครื่องหอม

มะกรูด ส้มกรูด, ส้มมั่วผี (ใต้ ), มะหูด ( หนองคาย ) Leech Lime, Kaffir Lime, Porcupine orange เป็นพืชจำพวกต้น

ใบ รสปร่าหอม แก้ไอ แก้อาเจียนเป็นโลหิต แก้ช้ำใน ดับกลิ่นคาว

ลูก รสเปรี้ยว กัดเสมหะในคอ แก้น้ำลายเหนียว กัดเถาดานในท้อง แก้ระดูเสีย ฟอกโลหิตระดู ขับระดู ขับลมในลำไส้ เอาไส้ออกใส่มหาหิงคุ์แทน สุมไฟให้เกรียม บดกวาดปากลิ้นเด็กอ่อน ขับขี้เทา ขับลม แก้ปวดท้อง ปิ้งไฟให้สุกผ่าครึ่งลูก เอาถูฟอกสระผม ทำให้ผมดกดำเป็นเงางาม นิ่มสลวย แก้คันศีรษะ แก้รังแค

ผิวลูก รสปร่าหอมร้อน ขับลมในลำไส้ ขับระดู ขับผายลม

น้ำในลูก รสเปรี้ยว แก้ศอเสมหะ กัดเสมหะ ฟอกโลหิตระดู ขับลมในลำไส้

ราก รสจืดเย็น แก้ไข้ แก้ไข้กำเดา ถอนพิษผิดสำแดง แก้ลมจุกเสียด กระทุ้งพิษไข้ แก้พิษฝีภายใน แก้

เสมหะเป็นโทษ

มะกรูดดำ เป็นพืชจำพวกต้น

ใบ รสเฝื่อนเอียนมา แก้ไอ แก้อาเจียนเป็นโลหิต แก้ช้ำใน แก้ประดง ผื่นคัน แก้ลมขัดปวดตามข้อ ขับปัสสาวะ

มะกล่ำต้น มะกล่ำตาช้าง, กล่ำตาไก่, ปี้จั่น, มะก่ำต้น, มะแดง, มะหัวแดง, มะโหนกแดง ( เหนือ ), ไพ

( ใต้ ) Sandal Wood Tree เป็นพืชจำพวกต้น

ใบ รสฝาดเฝื่อน แก้ปวดข้อ แก้ลมเข้าข้อ แก้บิด แก้ท้องร่วง สมานแผล บำรุงกำลัง

เมล็ด, ใบ รสเฝื่อนเมา แก้ริดสีดวงทวารหนัก

เมล็ด รสเฝื่อนเมา แก้จุกเสียด แก้หนองใน บดเป็นผงโรยบาดแผล ฝีหนอง ดับพิษบาดแผล

เมล็ดใน รสเมาเบื่อ ขับพยาธิไส้เดือน พยาธิเส้นด้าย

เนื้อไม้ รสเฝื่อน แก้ปวดศีรษะ แก้อาเจียน

ราก รสเปรี้ยวขื่นเย็น กัดเสมหะในคอ แก้หืดไอ แก้เสียงแหบแห้ง แก้สะอึก แก้ลมในท้อง แก้ร้อนใน แก้ อาเจียน ถอนพิษฝี

มะกาเครือ หัสคุณผี, สะไอ, สะไอเครือ ( ใต้ ), หัสอัยเครือ ( เหนือ ), ไอหน่วย ( ชุมพร ) เป็นพืชจำพวกต้น

ใบ รสขมเฝื่อน ตำกับเมล็ดเทียนแดง ทาแก้แผลริมอ่อน

ลูก รสขมเฝื่อน แก้พิษต่อแตนต่อย

เถา รสขมเฝื่อนฝาดเย็น ฟอกโลหิต แก้บิด ปวดเบ่ง แก้พยาธิ ขับเสมหะ ขับและฟอกระดู

ราก รสขมเฝื่อน แก้อ่อนเพลีย แก้สูญเสียความร้อนจากตัว ขับระดู

มะกล่ำเครือ มะกล่ำตาหนู, ตากล่ำ, ก่ำเครือ, ก่ำตาไก่ ( เหนือ, อีสาน ), มะแค๊ก ( เชียงใหม่ ), เกมกรอม

( เขมร ), ไม้ไฟ ( ตรัง ), โทวกำเช่า, มะกล่ำเผือก ( เมล็ดสีขาว ), มะกล่ำดำ ( เมล็ดสีดำ ) Crab’s eye Vine, American Pea, Prayer Beads, Rosary Pea เป็นพืชจำพวกเถา

ใบ รสเปรี้ยวหวาน แก้เจ็บคอ แก้หลอดลมอักเสบ แก้ตับอักเสบ กระตุ้นน้ำลาย ขับปัสสาวะ แก้ปวดบวมตามข้อ ปวดตามแนวประสาท ตำพอก แก้ปวดบวม แก้อักเสบ แก้จุดด่างดำบนใบหน้า

เถาและราก รสเปรี้ยวหวานชุ่ม แก้เจ็บคอ แก้หืด แก้ไอแห้ง แก้หลอดลมอักเสบ กัดเสมหะ แก้ร้อนใน แก้อาเจียน แก้ตับอักเสบ แก้ดีซ่าน ขับปัสสาวะ ขับเสมหะ

เมล็ด รสขมเผ็ดเมาเบื่อ เป็นพิษ บดผสมน้ำมันพืช ทาแก้กลากเกลื้อน ฆ่าพยาธิผิวหนัง ทาฝีมีหนอง บวมอักเสบ ใช้ทำยาฆ่าแมลง

มีพิษแรง ถ้าเคี้ยวกินเพียง ๑-๒ เมล็ดอาจตายได้ ออกฤทธิ์ได้นาน ถึง ๒ วัน

ยาแก้พิษจากเมล็ดมะกล่ำเครือ ชะเอมจีน หนัก ๑๐ กรัม ดอกสายน้ำผึ้ง หนัก ๑๒ กรัม ใส่น้ำ ๒ ชาม ต้มเคี่ยวให้เหลือ ๑ ชาม ดื่มให้หมดครั้งเดียว

มะกา มะกาต้น, กอง, กอบแกบ ( เหนือ ), มาดกา ( โคราช ), ส่าเหล้าต้น ( หนองคาย ), ซำซา

( เลย ) เป็นพืชจำพวกต้น

ใบ รสขมขื่น ถ่ายเสมหะ และโลหิต ถ่ายพิษตานซาง ถ่ายพิษไข้ ชักลมเบื้องสูงลงสู่เบื้องต่ำ ใบสดต้องปิ้งไฟก่อนใช้ กันไม่ให้ไซร้ท้อง

เปลือกต้น รสขมฝาด แก้กระษัย สมานลำไส้

แก่น รสขม แก้กระษัยไตพิการ ฟอกโลหิต ระบายอุจจาระธาตุ ขับเสมหะ

มะขวิด มะฟิด ( เหนือ ) Wood Apple, Elephant Apple, Kanath, Gelingga เป็นพืชจำพวกต้น

ใบ รสฝาดปร่า ตำพอกทา แก้ฟกบวม แก้ฝีเน่าเปื่อยพุพอง ฆ่าพยาธิผิวหนัง รับประทาน แก้ท้องร่วง แก้ตกเลือด เป็นยาปิดห้ามโลหิตระดู

มะเกลือ มะเกือ, มะเกีย ( เหนือ ), มักเกลือ ( ตรา ), เกลือ ( ใต้ ), ผีเผา ( เงี้ยว ) Ebony เป็นพืชจำพวกต้น

ผล รสขื่นเฝื่อนเบื่อฝาด ขับพยาธิในลำไส้ ถ่ายตานซาง ถ่ายกระษัย เอาลูกสดใหม่ไม่ช้ำ ตำคั้นเอาน้ำ ผสมกับน้ำกะทิมะพร้าวสดดื่มทันที ห้ามเก็บไว้จะเกิดพิษ ขับพยาธิไส้เดือน พยาธิปากขอ พยาธิตัวตืด พยาธิเส้นด้ายจำนวนลูก เท่าอายุแต่ไม่เกิน ๒๕ ลูก เอาดีเกลือฝรั่ง ๑๐ กรัม ละลายน้ำสุก ๑ แก้ว ดื่มตามหลัง ๓๐ นาที

เมล็ด รสเมามัน ขับพยาธิในท้อง

เปลือกต้น รสฝาดเมา เป็นยากันบูด แก้กระษัย ขับพยาธิ แก้พิษตานซาง

ทั้งต้น รสฝาดเมา ขับพยาธิ แก้ตานซาง แก้กระษัย

แก่น รสฝาดเค็มขมเมา ขับพยาธิ แก้ตานซาง

ราก รสเมาเบื่อ ฝนกับน้ำซาวข้าวกิน แก้อาเจียน แก้เป็นลมหน้ามืด แก้กระษัย แก้ริดสีดวงทวาร แก้พิษตานซาง ขับพยาธิ

มะขามเทศ มะขามข้อง ( แพร่ ) เป็นพืชจำพวกต้น

เปลือกต้น

มะขาม มะขามไทย, ม่องโคล้ง ( กะเหรี่ยง-กาญจนบุรี ), อำเปียล ( เขมร ), ตะลูบ ( ชาวบน-โคราช ),

ขาม ( ใต้ ), มะขามกระดาน Tamarind เป็นพืชจำพวกต้น

ใบแก่ รสเปรี้ยวฝาด ขับเสมหะในลำไส้ ฟอกโลหิต ขับเลือดและลมในลำไส้ แก้บิด แก้ไอ ต้มเอาน้ำโกรกศีรษะเด็กในตอนเช้า แก้หวัดคัดจมูก

เนื้อในฝัก รสเปรี้ยว กัดเสมหะ แก้ท้องผูก แก้กระหายน้ำ คั้นกับน้ำปูนใสดื่มขับเลือด ขับลมในสตรีที่คลอดใหม่ ๆ แก้สันนิบาตหน้าเพลิง คั้นกับเกลือและน้ำดื่มขับรก

เปลือกเมล็ด ( กะเทาะเมล็ดมะขาม ) รสฝาด แก้ท้องร่วง คุมธาตุ แก้อาเจียน สมานแผล บดเป็นผง ละลายน้ำปิดแผลในคนที่เป็นโรคเบาหวาน

เมล็ดใน รสมัน ขับพยาธิไส้เดือน ต้องใช้ยาระบายช่วย

รกมะขาม ( เป็นเส้น ๆ คล้ายก้างปลาโอบเนื้อมะขามไว้ ) รสฝาด แก้ท้องเสีย

เปลือกต้น รสฝาดเมาร้อน แก้เหงือกบวม ฆ่าแมงกินฟัน ฆ่าพยาธิผิวหนัง ต้มหรือฝนกับน้ำปูนใส ทารักษาบาดแผลเรื้อรัง ชะล้างบาดแผล

แก่น รสฝาดเมา กล่อมเสมหะและโลหิต

มะขามป้อมดิน มะขามป้อมดิน ( เหนือ ), หญ้าใต้ใบ ( อ่างทอง, สุราษฏร์ธานี ), ไฟเดือนห้า (ชลบุรี ), หมากไข่หลัง ( เลย ) เป็นพืชจำพวกหญ้า

ใบ รสขมฝาดเปรี้ยวเล็กน้อย ผสมกับน้ำกะทิให้เด็กรับประทานเจริญอาหาร ต้มดื่มแก้เจ็บทรวงอก ตำผสมทางน้ำนม ทาแก้ผื่นคันในเด็ก

ทั้งต้น รสฝาดขมเปรี้ยวเล็กน้อย ขับปัสสาวะ แก้บวมตามตัว แก้โรคทางเดินปัสสาวะอักเสบ แก้บิด ยางจากต้นใช้กวาดลิ้นเด็ก

ราก รสขมฝาดเปรี้ยว ฝนให้เด็กรับประทานแก้อาการกวน นอนไม่หลับ ตำพอกฝีที่ต่อมน้ำนมของสตรี

มะขามแขก เป็นพืชจำพวกต้น

ใบ รสเปรี้ยวหวานชุ่ม ระบายท้อง ถ่ายพิษอุจจาระเป็นมูก ถ่ายน้ำเหลือง ถ่ายพิษไข้ ถ่ายโรคบุรุษ ถ่ายพยาธิ แก้ริดสีดวงทวาร ไซร้ท้องมากกว่าฝัก ต้องใช้ร่วมกับตัวยาขับลม เช่น กระวานหรือกานพลู เป็นต้น เหมาะกับคนที่กำลังน้อย หรือเด็ก และคนที่เป็นริดสีดวงทวาร

ฝัก รสเปรี้ยว แก้ท้องผูก แก้ริดสีดวงทวาร ถ่ายพิษไข้ขับลมในลำไส้ สตรีมีครรภ์ห้ามรับประทาน

มะขามเครือ มันขาม ( ปัตตานี ) เป็นพืชจำพวกเถา

เนื้อไม้ รสเปรี้ยวเฝื่อน ขับเสมหะ ฟอกระดู เป็นยาถ่าย แก้ไข้

มะขามป้อม กันโตด ( เขมร ), กำทวด ( ราชบุรี ), มั่งลู, สันยาส่า ( กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน ) เป็นพืชจำพวกต้น

ใบ รสฝาดขม ต้มอาบลดไข้

ดอก รสหอมเย็น เข้ายาเย็น ระบายท้อง

ลูกอ่อน รสเปรี้ยวหวานฝาดขม บำรุงเนื้อหนังให้บริบูรณ์ กัดเสมหะในคอ ทำให้เสียงไพเราะ แก้มังสังให้บริบูรณ์ แก้พรรดึก แก้พยาธิ

ลูกแก่ รสเปรี้ยวหวานฝาดขมเผ็ด แก้ไข้เจือลม แก้ไอ แก้เสมหะ ทำให้ชุ่มคอ ลดไข้ ขับปัสสาวะ ระบายท้อง บำรุงหัวใจ ฟอกโลหิต แก้ลม แก้ลักปิดลักเปิด มีวิตามินซีมากกว่าน้ำส้มคั้นถึง ๒๐ เท่า

เนื้อลูกแห้ง รสเปรี้ยวฝาดขม เป็นยาฝาดสมาน แก้ริดสีดวงทวาร แก้บิดท้องเสีย ใช้ควบกับธาตุเหล็ก แก้โรคดีซ่าน และช่วยย่อยอาหาร หมักได้แอลกอฮอล์ รับประทานแก้อาหารไม่ย่อย แก้ไอ แก้ดีซ่าน

ยางจากผล รสเปรี้ยวฝาดขม หยอดตาแก้ตาอักเสบ รับประทานช่วยย่อยอาหาร ขับปัสสาวะ

เปลือกต้น รสฝาดขม สมานแผล

ราก รสฝาดเมาเบื่อสุขุม ( ฝาดขม ) แก้ไข้ แก้พิษไข้ พิษโลหิต ทำให้เส้นยึด แก้มะเร็งกรามช้าง เป็นยาเย็น ฟอกโลหิต ทำให้อาเจียน กลั่นได้สารเคมีคุณสมบัติฝาดสมานดีกว่าสีเสียด

มะเขือขาว มะเขือยาว, มะเขือทะวาย, มะเขือจาวมะพร้าว, มะเขือกระโปกแพะ, มะเขือป๊าว, มะเขือหำม้า ( เหนือ ) Brinjal Egg Plant, Aubergrine เป็นพืชจำพวกต้น

ราก รสเย็นเปรี้ยว กัดเสมหะ แก้น้ำลายเหนียว ดับพิษร้อนภายใน กระทุ้งพิษ แก้ไข้เพื่อดี แก้โรคสันนิบาต

มะเขือขื่น มะเขือแจ้ ( เหนือ ), มะเขือจาน, มะเขือเสวย, มะเขือขันคำ, มะเขือดำ, มะเขือคางกบ

( เชียงใหม่ ), มั่งคิเก ( กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน ), เขือหิน ( ใต้ ) เป็นพืชจำพวกต้น

ราก รสเย็นขื่นเปรี้ยวเล็กน้อย ขับเสมหะ ทำให้น้ำลายแห้ง แก้ไข้สันนิบาต แก้น้ำลายเหนียว แก้ไอ กระทุ้งพิษไข้ แก้ไข้ที่มีพิษร้อน ใช้ปรุงกับยาอื่น แก้กามตายด้าน

ลูก รสขื่นเปรี้ยวเย็น แก้เสมหะ แก้น้ำลายเหนียว แก้ไข้สันนิบาต

มะเขือพวง มะแคว้งกุลา ( เหนือ ), หมากแค้ง ( อีสาน ), มะเขือละคอน ( โคราช ), แว้ง
( ใต้ ), มะแว้งช้าง ( สงขลา ), รับจงกอม ( เขมร ) เป็นพืชจำพวกต้น

ลูก รสขมเฝื่อนเปรี้ยวเล็กน้อย ช่วยย่อยอาหาร ขับปัสสาวะ ตำคั้นเอาน้ำผสมเกลืออมแก้ไอ

มะเขือแจ้เครือ เป็นพืชจำพวกเครือ

ราก รสขมเฝื่อน แก้กระษัย แก้ปัสสาวะพิการ ใช้ทำยาแก้กามตายด้าน บำรุงความกำหนัด

มะเขือหนาม เป็นพืชจำพวกต้น

ราก รสขื่นเอียนเปรี้ยวเล็กน้อย แก้โรคสันนิบาต แก้น้ำลายเหนียว ทำให้น้ำลายน้อย
ขับเสมหะ

มะคังแดง มุยแดง, ลุมพุกแดง ( อีสาน ), มะคังป่า, ตูมกาแดง, ซันยอด, จิ้งก่าแดง (
ราชบุรี ), มักคั่ง, มะกัง, มะกังแดง ( เหนือ ), โรคแดง เป็นพืชจำพวกต้น

เนื้อไม้ รสเย็นเฝื่อน แก้เลือดลมเดินไม่สะดวก แก้กระษัยไตพิการ แก้ปวดท้อง ขับพิษโลหิต
และน้ำเหลือง ตำพอกแผลสดห้ามเลือดและสมาน

มะค่าแต้ มะค่าลิง, มะค่าหนาม ( เหนือ ), แต้ ( อีสาน ), กอกก้อ ( ชาวบน-โคราช ),
กอเก๊าะ, ก้าเกาะ

( เขมร-สุรินทร์ ), มะค่าเล็ก เป็นพืชจำพวกต้น

ปุ่ม รสเมาเบื่อ ต้มดื่มแก้พยาธิ แก้โรคผิวหนัง ต้มรมให้หัวริดสีดวงทวารฝ่อ

เมล็ด รสเมาเบื่อสุขุม แก้โรคผิวหนัง ทำให้หัวริดสีดวงแห้ง

มะคำไก่ ประคำไก่, ปะองนก, ยาแก้, โองนก ( เหนือ ), หมากค้อ ( ขอนแก่น ), มะขามกาย
( ตะวันออก ) เป็นพืชจำพวกต้น

ใบ รสขมเบื่อเล็กน้อย ตำพอกฝี ปรุงยาถ่ายพิษฝี ถ่ายเส้น ถ่ายกระษัย

ราก,เปลือกราก รสขมเบื่อเล็กน้อย แก้กระษัย แก้เส้นเอ็น ทำให้เส้นเอ็นหย่อน ถ่ายฝีภายใน
เช่น แก้วัณโรค ฝี มะเร็งในตับ

ทั้ง ๕ รสขมเบื่อเล็กน้อย แก้ริดสีดวงภายนอกภายใน แก้ฝีในกระดูก ปอด ตับ ม้าม กระเพาะ
ลำไส้ แก้กระษัย ขับปัสสาวะ

มะคำดีควาย ประคำดีควาย, ส้มป่อยเทศ ( เชียงใหม่ ), ชะแช ( กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน
), คำดีควาย ( ใต้ ), มะซัก ( เหนือ ) Soap Nut Tree เป็นพืชจำพวกต้น

ใบ รสเฝื่อนขม แก้ทุราวสา แก้พิษกาฬ

ดอก รสขมเฝื่อนเย็น แก้พิษ แก้ผดผื่นคัน

เมล็ด รสเฝื่อนเมา แก้โรคผิวหนัง

ต้น รสเฝื่อนขม แก้ลมคลื่นเหียน

เปลือกต้น รสเฝื่อนขม แก้กระษัย แก้ไข้ แก้พิษร้อน

ราก รสเฝื่อนขม แก้ริดสีดวง มองคร่อ หืดไอ

ลูก รสขม ดับพิษต่าง ๆ แก้กาฬภายใน สุมเป็นถ่าน ปรุงยาแก้พิษร้อน พิษไข้ พิษซาง ใช้ร่วมกับเม็ดมะกอกสุมไฟ
กินแก้หอบเนื่องจากปอดชื้น ปอดบวม แก้ไข้ แก้เสลดสุมฝีอันเปื่อยพัง แก้จุดกาฬ ต้มเอาน้ำชะโลมผมแก้ชันตุ
แก้เชื้อรา แก้รังแค แต่ไม่ควรทิ้งไว้นานเกินไป ระวังอย่าให้เข้าตา จะทำให้แสบตา
ตาอักเสบได้

มะค่าโมง มะค่าใหญ่, มะค่าหลวง, มะค่าหัวดำ ( เหนือ ), เบง ( เขมร-สุรินทร์ ), ปิ้น
( ชาวบน-โคราช ),ฟันฤาษี เป็นพืชจำพวกต้น

มะงั่ว มะนาวริปน, ส้มนาวคลาน, ส้มมะงั่ว, ส้มละโว้, มะโว้ช้าง ( เชียงใหม่ ) เป็นพืชจำพวกต้น

น้ำในลูก รสเปรี้ยว ฟอกโลหิตระดู แก้ไอ กัดเสมหะ แก้เลือดออกตามไรฟัน

ราก รสปร่าจืด กระทุ้งพิษ แก้พิษผิดสำแดง แก้พิษฝีภายใน แก้เสมหะเป็นโทษ

มะซาง ซาง, ขนุนนก, ยางขนุนนก ( จันทบุรี ), จิกเขา ( ชุมพร-สุราษฎร์ฯ ), จิกนม (
สตูล ), ยือราโต๊ะ ( ปัตตานี ) Guttapercha Tree เป็นพืชจำพวกต้น

ดอก รสหอมเย็น ทำหัวใจให้ชุ่มชื้น ชูกำลัง

แก่น รสหวานเย็น แก้คุดทะราด แก้เสมหะโลหิตและกำเดา แก้ไข้สำประชวน

ราก รสหวานเย็น แก้โลหิตและกำเดา

มะดัน เป็นพืชจำพวกต้น

ราก, ใบ รสเปรี้ยว แก้กระษัย แก้ระดูเสีย กัดเสมหะ ขับฟอกโลหิต แก้หวัด ระบายท้อง

รกมะดัน รสเปรี้ยว แก้หวัด แก้ไข้ทับระดู ระดูทับไข้ ฟอกโลหิต แก้ระดูเสีย กัดเสมหะ


ลูก รสเปรี้ยว แก้ศอเสมหะ ขับเสมหะ ระบายท้อง ฟอกโลหิตระดู

มะตาด ส้มปรุ, ล้านกวาง, ส้านท่า, ส้านใหญ่, ส้านป้าว ( เชียงใหม่ ), แส้น ( ใต้
), สั้น, บักสั้นใหญ่

( อีสาน ) เป็นพืชจำพวกต้น

ใบ,เปลือกต้น รสฝาด ต้มดื่มแก้ท้องเสีย สมาน ระบายพิษไข้

ลูก รสเปรี้ยว รับประทาน บำรุงร่างกาย แก้ไข้ ระบายท้อง แก้ปวดท้อง

ลูกสุก รสหวานอมเปรี้ยว รับประทานเป็นยาเย็น แก้ไข้ แก้ไอ ขับเสมหะ

มะดูก บักดูก ( อีสาน ), บักโคก ( เขมร ), ยายปลวก ( ใต้ ) เป็นพืชจำพวกต้น

ราก รสเมามัน แก้พิษฝีภายใน ฝีในตับ ฝีในปอด ฝีในกระดูก บำรุงกระดูก ดับพิษในกระดูก
แก้ประดำน้ำเหลืองเสียผื่นคันเข้าข้อ ออกดอก แก้เส้นเอ็นพิการ แก้โรคผิวหนัง แก้ปวดแสบปวดร้อน


มะเดื่อชุมพร มะเดื่ออุทุมพร, เดื่อเกลี้ยง ( เหนือ ), เดื่อน้ำ ( ใต้ ), กูแซ (
กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน ) เป็นพืชจำพวกต้น

เปลือกต้น รสฝาดเย็น แก้ท้องร่วง ชะล้างบาดแผล แก้ประดงผื่นคัน แก้ไข้ท้องเสีย ไข้รากสาดน้อย-ใหญ่
แก้ธาตุพิการ

ราก รสฝาดเย็น แก้ไข้ กระทุ้งพิษไข้ กล่อมเสมหะและโลหิต แก้ไข้หัว ไข้กาฬ แก้พิษร้อน
แก้ท้องร่วง

ลูก รสฝาดเย็น แก้ท้องร่วง สมานแผล

มะเดื่อดิน มะเดื่อเถา ( ราชบุรี ), เดื่อดิน ( ใต้ ), เดื่อเครือ, เดื่อเถา, โมกเครือ
( เหนือ ), เดือยดิบ, ไส้ตัน ( อีสาน ), ย่านเดือยบิด ( สุราษฎร์ฯ ), ไม้พิษ Burkill
เป็นพืชจำพวกเถา

ราก รสฝาดสุขุม แก้ประดง เม็ดผดผื่นคันตามผิวหนัง แก้ลมพิษ แก้พิษภายใน แก้ตับไตพิการ
บำรุงกำลังขับโลหิตระดู ขับปัสสาวะ

มะเดื่อปล้อง ฮะกอสะนียา ( นราธิวาส ), เอาแหน่ ( กะเหรี่ยง ) เป็นพืชจำพวกต้น

เปลือกต้น, ราก รสฝาดเฝื่อน กล่อมเสมหะ แก้ท้องเสีย แก้ประดำ เม็ดผื่นคันตามผิวหนัง
แก้เม็ดฝี แก้พิษในกระดูก

มะเดี่อหอม นอดหอม ( เหนือ ), นมหมา ( นครพนม ) เป็นพืชจำพวกต้น

ราก รสฝาดเย็นหอม แก้พิษงู พิษฝี แก้ตับพิการ หัวใจพิการ ขับลมในลำไส้ บำรุงหัวใจ
ชูกำลัง แก้พิษอักเสบ

ลูก รสฝาดเย็น แก้พิษฝี

มะตูม มะตูมบ้าน, กะทันตาเถร, มะปิ่น ( เหนือ ), ตูม ( ใต้ ), บักตูม ( อีสาน ),
พะโนงค์ ( เขมร ) Bengal Quinee เป็นพืชจำพวกต้น มะตูม มีอยู่ ๓ ชนิด นิยมใช้มะตูมบ้านปรุงยา

๑. มะตูมไข่ ผลกลมยาว คล้ายลูกมะขวิด เปลือกบาง

๒. มะตูมบ้าน ผลกลม เปลือกหนา เมื่อแก่จะแข็งเป็นกะลา

๓. มะตูมนิ่ม ผลกลมยาว เปลือกนิ่ม

ใบสด รสฝาดปร่าซ่าขื่นมัน คั้นเอาน้ำรับประทาน แก้หวัด แก้หลอดลมอักเสบ แก้บวม แก้เยื่อตาอักเสบ

ผลอ่อน รสฝาดร้อนปร่าขื่น แก้ธาตุพิการ แก้ท้องเสีย แก้บิด แก้โรคกระเพาะอาหาร เจริญอาหาร
ขับผายลม บำรุงกำลัง

ผลแก่ รสฝาดหวาน ทุบให้แตก ต้มใส่น้ำตาลทรายแดง เรียกว่า น้ำอัฐบาล ดื่มแก้เสมหะและลม
บำรุงไฟธาตุ ช่วยย่อยอาหาร

ผลสุก รสหวานเย็น แก้ลมเสียดแทงในท้อง แก้มูกเลือด บำรุงไฟธาตุ ช่วยย่อยอาหาร

เปลือกราก,ลำต้น รสฝาดปร่าซ่าขื่น แก้ไข้จับสั่น ขับลมในลำไส้

ราก รสฝาดปร่าซ่าขื่นเล็กน้อย แก้พิษฝี พิษไข้ แก้สติเผลอ รักษาน้ำดี ขับลมให้เรอ

ทั้ง ๕ รสฝาดปร่าซ่าขื่น แก้ปวดศีรษะ ตาลาย เจริญอาหาร ลดความดันโลหิตสูง

ผลมะตูมนิ่ม รสฝาดหวาน เป็นยาอายุวัฒนะ ขับผายลม เจริญอาหาร บำรุงกำลัง

มะนาว ส้มมะนาว, มะลิว ( เชียงใหม่ ), ลิมานีปี ( มลายู ), ปะโหน่งกลยาน ( กะเหรี่ยง-กาญจนบุรี
), โกร้ยชะม้า ( เขมร ) Lime เป็นพืชจำพวกต้น

ใบ รสปร่า ๑๐๘ ใบ ต้มดื่ม กัดฟอกเสมหะ ฟอกโลหิตระดู

น้ำในลูก รสเปรี้ยว เสมหะ แก้ไอ แก้เลือดออกตามไรฟัน ฟอกโลหิต กัดเถาดานในท้อง ล้างเสมหะในคอ

เมล็ด รสขมหอม แก้ซาง ขับเสมหะ แก้ไข้ แก้พิษไข้ร้อน บำรุงน้ำดี

ราก รสจืดเย็น แก้ไข้ ถอนพิษ แก้ไข้กลับ ไข้ซ้ำ ถอนพิษผิดสำแดง ฝนกับสุราทา แก้ปวดฝี
แก้พิษอักเสบ

มะนาวไม่รู้โห่ หนามขี้แรด ( เชียงใหม่ ), หนามพรม ( อุบลฯ ) Carunda, Christ’s Thorn
เป็นพืชจำพวกต้น

ใบ รสปร่าขื่น แก้ท้องร่วง แก้เจ็บคอ แก้ไข้ หยอดหูแก้ปวดหู

ผลสุก รสเปรี้ยว แก้โรคลักปิดลักเปิด

ผลดิบ รสฝาด สมาน

เนื้อไม้ รสเฝื่อน บำรุงร่างกาย

ราก รสเฝื่อนเมา ขับพยาธิ บำรุงธาตุ เจริญอาหาร

มะปริง โด้ง, ตง, ปริง ( ใต้ ) เป็นพืชจำพวกต้น

ราก รสจืดเย็น ถอนพิษผิดสำแดง แก้ไข้กลับ ไข้ช้ำ แก้ไข้ตัวร้อน

ลูก รสเปรี้ยว แก้เสมหะ กัดเสมหะในคอ แก้เสลดหางวัว แก้น้ำลายเหนียว ฟอกโลหิต

มะปราง มะยง, กาวาง, มะยงชิด, มะผาง ( เหนือ ), มะผางก่ำปอ ( เชียงใหม่ ), โค้ง (
เขมร ), ปราง

( ใต้ ), มะปรางเปรี้ยว, มะปรางหวาน, กาวาง เป็นพืชจำพวกต้น

กาวาง เป็นชนิดที่มีลูกโตเท่าไข่ไก่ รสเปรี้ยวจัด

มะยงชิด ชนิดลูกขนาดย่อมลงมาเล็กน้อย เปลือกรสเปรี้ยว เนื้อรสหวาน เรียกว่า มะยง
หรือ มะยงชิด

มะปรางหวาน ลูกดิบรสมัน เมื่อสุกมีรสหวาน นิยมใช้มะปรางหวานทำยา

ใบ รสจืดเฝื่อน ตำพอกแก้ปวดศีรษะ

ราก รสจืดเย็น ถอนพิษผิดสำแดง แก้ไข้กลับไข้ช้ำ แก้ไข้ตัวร้อน

ลูก รสเปรี้ยวอมหวาน แก้เสมหะ กัดเสมหะในคอ แก้เสลดหางวัว แก้น้ำลายเหนียว ฟอกโลหิต

มะฝ่อ มะปอดต้น, มะปอบ ( เหนือ ), ม่อแน่ะ ( กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน ), หม่าทิ ( กะเหรี่ยง-กาญจนบุรี
) เป็นพืชจำพวกต้น

ใบ รสร้อน ลนไฟนาบท้องเด็กแก้ปวดท้อง ท้องขึ้น แก้ลูกอัณฑะยาน

เปลือก รสเฝื่อนเย็น เป็นยาเย็น บำรุงร่างกาย แก้พิษผื่นคัน แก้บวมน้ำ แก้ท่อน้ำดีอักเสบ
ขับเสมหะ

ราก รสเฝื่อนเมา ขับลม แก้ท้องอืด แก้โรคผิวหนัง ซึ่งมีอาการผื่นคัน ทาถูนวด แก้ปวดตามข้อ

มะพุด ปะหูด ( อีสาน ), ประโหด ( เขมร ) เป็นพืชจำพวกต้น

น้ำคั้นจากลูก รสเปรี้ยวอมหวาน แก้ไอ ขับเสมหะ แก้เจ็บคอ แก้เลือดออกตามไรฟัน

ราก รสจืด แก้ไข้ แก้ร้อนใน ถอนพิษผิดสำแดง

มะพร้าว มะป๊าว ( เหนือ ), ดุง ( วอง-จันทบุรี ), พร้าว ( ใต้ ), ย่อ ( มลายู ) Coconut
เป็นพืชจำพวกต้น

ดอก รสฝาดหวานหอม แก้ไข้ แก้ท้องเดิน แก้ร้อนในกระหายน้ำ กล่อมเสมหะ บำรุงโลหิต แก้โลหิต
แก้ปากเปื่อย

น้ำมะพร้าว รสหวานเค็ม แก้อ่อนเพลีย บำรุงครรภ์รักษา บำรุงหัวใจ แสลงกับโรคปวดหลัง
ไข้ทับระดู สตรีขณะมีระดู

น้ำมะพร้าวอ่อน ดื่มแก้พิษสลอด ดื่มและล้างหน้า แก้พิษยาเมายารมที่ทำให้ง่วนนอนหรือสลบ
ดื่มแก้พิษยาถ่าย

น้ำมันมะพร้าว รสมันหวาน ทาสมานบาดแผล ทาผมรักษาเส้นผม ผสมกับน้ำปูนใสทาแก้น้ำร้อนลวก
ไฟไหม้

ราก รสหวานฝาดเย็น แก้ไข้ท้องเสีย แก้ไข้รากสาด แก้ไข้พิษ ไข้สันนิบาต แก้อุจจาระพิการ

รากอากาศ รสฝาดเย็น แก้ไข้ แก้ร้อนในกระหายน้ำ แก้ไข้ท้องเสีย

มะพลับ พลับ เป็นพืชจำพวกต้น

เปลือกต้น,เนื้อไม้ รสฝาด บำรุงธาตุ เจริญอาหาร แก้ท้องร่วง ขับผายลม ย่างให้กรอบ
ชงดื่ม แก้กามตายด้าน

มะพลับจีน เป็นพืชจำพวกต้น

ใบ รสฝาดเฝื่อน แก้ไอ แก้ไข้

ดอก รสฝาดเฝื่อน ปรุงเป็นยาแก้ไอ แก้หายใจขัด

ลูก รสฝาดหวานเย็น บำรุงธาตุ บำรุงปอด แก้ไอ

ยางจากลูกดิบ รสฝาด ห้ามเลือด ลดความดันเลือด

เมล็ด รสขม คั่งชงดื่มแทนเมล็ดกาแฟ

มะพลับใหญ่ มะพลับ, มะกั๊บตอง ( เชียงใหม่ ), มะสู่ลัวะ ( เหนือ ) เป็นพืชจำพวกต้น

เปลือกต้น รสฝาด แก้บิด ท้องร่วง ทาสมานบาดแผล

มะแฟน กะแทน ( ราชบุรี ), กระโปกหมา, กะตีบ ( ประจวบฯ ), มะแฟน ( เหนือ ), พีแซ (
กะเหรี่ยง ), ส้มแป้น ( โคราช ) เป็นพืชจำพวกต้น

ราก รสจืด ถอนพิษ ถอนพิษไข้ ถอนพิษผิดสำแดง ถอนพิษตานซาง

มะไฟ ไฟ, ส้มไฟ ( ใต้ ), ผะยิ้ว ( เขมร ) เป็นพืชจำพวกต้น

ใบ รสจืดเมา ตำทาแก้กลาก เกลื้อน

ราก รสจืด แก้ฝีภายในร่างกาย สุมเป็นถ่านปรุงยาดับพิษร้อน แก้พิษตานซาง ฝนทา แก้พิษฝีพุพอง
สำมะลอกเริม ฝีตานซาง ดับพิษต่าง ๆ

ลูก รสเปรี้ยว กัดเสมหะ แก้เลือดออกตามไรฟัน แก้น้ำลายเหนียว

มะไฟเดือนห้า หญ้าน้ำค้าง, หญ้ายองไฟ, จอกบ่อวาย, หมอกบ่อวาย San-dew เป็นพืชจำพวกหญ้า
ไม้ล้มลุกขนาดเล็กสูง ๕–๑๕ ซม. ใบเดี่ยวรูปเส้นเหมือนแปรงล้างขวดเล็ก ๆ ยาว ออกตั้งฉากกับลำต้นแล้วงอขึ้นมีน้ำค้างและยางเหนียวติดเป็นหยดที่ปลายเส้นใบ
ดอกช่อใหญ่ กลีบดอกสีม่วงอ่อน ๕ กลีบ

ใบ รสร้อน แก้โลหิตทำพิษในเรือนไฟ แก้สันนิบาตโลหิต ขับโลหิตระดู ขับพยาธิไส้เดือน
ฆ่าเชื้อโรคผิวหนังเรื้อน กุฏฐัง บำรุงหัวใจ แก้ตับอักเสบ

ทั้งต้น รสร้อน บำรุงธาตุ แก้โรคหัวใจอ่อน แก้ไข้ตัวเย็นหมดสติ ขับโลหิตระดู แก้พิษโลหิตในเรือนไฟ
แก้พิษฝี แก้ไข้ตรีโทษ บำรุงธาตุ หมักทำยากัดหูดและตาปลา

ราก รสร้อน แก้ฟกช้ำ เคล็ดแพลง แก้ช้ำในจนตับปอดพิการทำพิษ กระจายลมให้ซ่าน ขับโลหิตระดู


มะไฟเดือนห้า ต้นบาดทะยัก เป็นพืชจำพวกหญ้า

ทั้งต้น รสร้อน แก้ไข้ตัวเย็น ขับโลหิตระดู

มะยมเถื่อน มะข้ามป้อมดิน ( เชียงใหม่ ) เป็นพืชจำพวกต้น

ใบ รสเฝื่อน ดับพิษ แก้อักเสบ ใช้ใบแห้งสูบแก้ต่อมทอนซิลอักเสบ

มะเฟือง เฟือง ( ใต้ ), สะบือ ( เขมร ) เป็นพืชจำพวกต้น

ใบ รสจืดมันเย็น ดับพิษร้อน แก้ไข้ ถอนพิษไข้หวัดน้อย ไข้หวัดใหญ่ ขับปัสสาวะ แก้ปัสสาวะขัด
บดทาหรือพอกแก้เม็ดผดผื่นคัน บวม แผลมีหนอง ห้ามเลือด แก้ปวด ถอนพิษแมงมุม แก้พิษงู

ดอก รสจืดเย็น แก้ไข้หนาว ๆ ร้อน ๆ ขัยพยาธิ ถอนพิษเฮโรอีน

ผล รสเปรี้ยวหวานเย็น แก้ไอ แก้ไข้ ระงับความร้อน ถอนพิษผิดสำแดง แก้คอแห้ง แก้กระหายน้ำ
แก้อาเจียน แก้เลือดออกตามไรฟัน แก้บิด ขับน้ำลาย ลดการอักเสบบวม แก้อาเจียนเป็นโลหิต
รับประทานมากขับระดู ทำให้แท้ง ขับเสมหะ ขับปัสสาวะ ขับนิ่ว คั้นเอาน้ำจากผลรับประทานแก้ไข้
แก้เมา แก้ม้ามโตเนื่องจากไข้ป่า ผสมสารส้มดื่มขับนิ่ว แก้หนองใน ( ไม่ควรรับประทานมะเฟืองเป็นประจำมากเกินไป
)

เมล็ด รสขมเย็น แก้ปวด ทำให้นอนหลับ ทำให้อาเจียน ขับระดู แก้ปวดท้อง แก้ดีซ่าน

เปลือกต้น รสฝาดเมา แก้ไข้ท้องเสีย ดับพิษแผลปวดแสบปวดร้อน

ราก รสหวานเย็น แก้ปวดศีรษะ ปวดข้อ ปวดกล้ามเนื้อ แก้ไข้ ดับพิษร้อน แก้ปวดแสบกระเพาะอาหารจุกแน่นอก

มะม่วงพรวน มะม่วงป่า, มะม่วงกะล่อน, มะม่วงเทพรส ( ราชบุรี ), มะม่วงขี้ไต้, มะม่วงอะแฮม,
ส้มม่วงคัน ( ใต้ ), มะม่วงกะสอ ( เหนือ ) เป็นพืชจำพวกต้น

เนื้อในเมล็ด รสฝาดจัด แก้ท้องร่วง สมานลำไส้ ฝนทาสมานแผล

กาฝากต้น รสฝาดขมเปรี้ยว แก้โรคเบาหวาน แก้ปวดศีรษะ ลาดความดันเลือด

เปลือกต้น รสเปรี้ยวจืด กัดเสมหะ แก้ไอ แก้น้ำลายเหนียว

มะม่วงหิมพานต์ มะม่วงไม่รู้หาว, มะม่วงกาสอ ( อุตรดิตถ์ ), มะม่วงกุลา, มะม่วงหยอด,
มะม่วงลังกา, มะม่วงสิงหล ( เหนือ ), มะม่วงสิโห่ ( เงี้ยว ), กายี ( ตรัง ), นายอ
( ยะลา ), มะม่วงทูนหน่วย ( สุราษฎร์ธานี ), ม่วงเล็ดล่อ ( ระนอง ), มะม่วงยางหุย,
ตำหยาว, กระแตแก ( นราธิวาส ), ท้ายล่อ, ยาโงย, ยาร่วง ( ใต้ ) Cashaw Nut เป็นพืชจำพวกต้น

เมล็ด รสเมามัน แก้กลาก เกลื้อน โรคผิวหนัง แก้ผิวเนื้อชา ในโรคเรื้อน ทำลายเนื้องอก

ยาง รสร้อนเมากัด ใช้แต้มกัดหัวหูดและตาปลา

มะเม่า มะเม่าควาย, มะเม่าดง เป็นพืชจำพวกต้น

ต้นและราก รสจืด ขับปัสสาวะ แก้กระษัย บำรุงไต แก้มดลูกพิการ แก้ตกขาว แก้เส้นเอ็นพิการ
แก้ปวดเมื่อยตามร่างกาย แก้มดลูกอักเสบช้ำบวม ขับโลหิตและน้ำคาวปลา

มะยม ยม ( ใต้ ) Star Gooseberry เป็นพืชจำพวกต้น

ใบ รสจืดมัน ดับพิษร้อนถอนพิษไข้ แก้ไข้ตัวร้อน ไข้หัวต่าง ๆ ต้มรวมกับใบหมากผู้หมากเมีย
ใบมะเฟือง อาบแก้ผื่นคัน พิษไข้หัว เหือด หัด สุกใสดำแดง ฝีดาษ

เปลือกต้น รสจืด แก้ไข้เพื่อโลหิต ต้มอาบ แก้เม็ดผดผื่นคัน

ราก รสจืด แก้โรคผิวหนังเม็ดผดผื่นคันประดงน้ำเหลืองเสีย

ลูก รสเปรี้ยวสุขุม กัดเสมหะ แก้ไอ บำรุงโลหิต ระบายท้อง

มะยมเถื่อน มะขามป้อมดิน ( เชียงใหม่ ) เป็นไม้พุ่มขนาดเล็ก

ใบ รสเฝื่อน ดับพิษ แก้อักเสบ ใช้ใบแห้งสูบแก้ต่อมทอลซิลอักเสบ

มะระขี้นก มะห่อย, มะไห่ ( เหนือ ), ผักไห่, ผักเหย, มะระเล็ก ระ ( ใต้ ), มะร้อยรู,
โคกวย ( จีน ) Bitter Cucumber, Balsam Pear, Bitter Goued, Carilla Fruit เป็นพืชจำพวกเถา

ใบ รสขม คั้นเอาน้ำดื่ม แก้ท่อน้ำดีอักเสบ เจริญอาหาร ใช้มากเป็นยา ทำให้อาเจียน
แก้ไข้ แก้ตัวร้อน ดับพิษร้อน แก้ปากเปื่อย เป็นขุม แก้พิษฝี บำรุงน้ำดี แก้ตับม้ามพิการ
แก้อักเสบฟกบวม แก้ปวดเนื่องจากลมคั่งในข้อ

ดอก รสขมร้อน แก้หอบหืด

ผล รสขมจัด บำรุงน้ำดี เจริญอาหาร บำรุงร่างกาย บำรุงโลหิตระดู แก้ตับม้ามอักเสบ
ขับพยาธิ แก้พิษฝี แก้บวม แก้เจ็บปวดอักเสบจากพิษต่าง ๆ แก้ลมเข้าข้อ ขับพยาธิในท้อง
เป็นยาระบายอ่อน ๆ คั้นเอาน้ำอมแก้ปากเปื่อย ปากเป็นฝ้าขาวขุม หั่นตากแห้ง ชงกับน้ำดื่ม
แก้เบาหวาน ถ้าจะแก้รสขม ให้เติมใบชาลงไปเล็กน้อย น้ำคั้นจากผล ดื่มทำให้แท้ง สามารถต้านเชื้อไวรัสและมะเร็งได้

ผลสุก เป็นพิษ มี saponin มาก ทำให้อาเจียนและท้องร่วง ห้ามรับประทาน

เมล็ด รสขม รับประทานขับพยาธิตัวกลม

ราก รสขม ต้มดื่ม แก้ไข้ แก้ริดสีดวงทวาร แก้แผลอักเสบ บำรุงธาตุ สมานแผล

ใบและราก รสขม แก้โรคเบาหวาน

มะระจีน มะระ, มะนอย ( เหนือ ) Bitter Gourd เป็นพืชจำพวกเถา

ใบ รสขม แก้ไข้หวัด ไข้ตัวร้อน บำรุงน้ำดี ดับพิษฝีที่ร้อน แก้ปากเปื่อยเป็นขุม

ลูก รสขม แก้ตับม้ามพิการ บำรุงน้ำดี ขับพยาธิในท้อง แก้ลมเข้าข้อ แก้ปวดบวมตามเข่า

มะรุม มะค้อนก้อม ( เหนือ ), ผักอีฮุม ( เชียงใหม่, อีสาน ), รุม ( ใต้ ), กาแน้งเดิง
( กะเหรี่ยง ) Horse-radish Tree เป็นพืชจำพวกต้น

ใบ รสเฝื่อน รักษาโรคเลือดออกตามไรฟัน ตำพอกรักษาบาดแผล

ดอก รสจืด ขับปัสสาวะ บำรุงกำลัง

ฝัก รสหวานเย็น ดับพิษร้อน ถอนพิษไข้ แก้ปัสสาวะพิการ

เมล็ด รสจืดมัน แก้ไข้ ตำพอกแก้ปวดตามข้อ แก้บวม

เปลือกต้น รสร้อนเฝื่อน ขับลมในลำไส้ ทำให้ผายเรอ แก้ลมขึ้นเบื้องสูง คุมธาตุอ่อน
ๆ แก้ฝี แก้พยาธิ เป็นยาอายุวัฒนะ ต้มเป็นกระสายยาแก้หอบหืด โบราณว่า เปลือกสดตำอมไว้ข้างแก้ม
ดื่มสุราไม่เมา

กระพี้ รสร้อนเฝื่อน แก้ไข้สันนิบาตเพื่อลม

ราก รสเผ็ดหวานขม กระตุ้นหัวใจ บำรุงหัวใจ แก้บวม บำรุงไฟธาตุ มีคุณเสมอกุ่มบก

มะลิดิน อุตพิดน้ำ ( ใต้ ), แก้อัน ( นครศรีธรรมราช ) เป็นพืชจำพวกหญ้า

ทั้งต้น รสจืดเย็น ต้มดื่มเป็นยาเย็น ขับปัสสาวะ

มะละกอ มะก้วยเทศ ( เหนือ ), หมักหุ่ง ( อีสาน ), ลอกอ ( ใต้ ), แตงต้น ( สตูล
), ก้วยลา ( ยะลา ), มะเด๊ะ ( ปัตตานี ) Papaya, Pawpaw, Melon Tree เป็นพืชจำพวกต้น

ใบ รสเอียน บำรุงหัวใจ ขับพยาธิ แก้ไข้ แก้บิด แก้ปอดบวม แก้ไขข้ออักเสบ แก้โรคเท้าช้าง
ตำพอกแผลเรื้อรัง ฝีหนอง

ผลดิบ รสจืด ขับลม ขับปัสสาวะ แก้ขัดปัสสาวะ ขับพยาธิ

ผลสุก รสหวาน เจริญอาหาร บำรุงน้ำนม ระบายท้อง

ยางจากผลดิบ รสเมากัด กัดหูด ไฝ ฝ้า ฆ่าแม่พยาธิทั้งปวง แก้กระเพาะอักเสบ แก้ตับม้ามโต

ต้นอ่อน รสฉุนเอียน แก้มุตกิดระดูขาว

ราก รสขื่นฉุนเอียน แก้ทางเดินปัสสาวะอักเสบ แก้มุตกิดระดูขาว หนองใน ขับปัสสาวะ
บำรุงน้ำนม เจริญอาหาร

มะลิ มะลิลา, ข้าวแตก ( ฉาน-แม่ฮ่องสอน), เตียมูน ( ละว้า ), มะลิป้อม ( เหนือ
), มะลิขี้ไก่

( เชียงใหม่ ), บักหลีฮวย, เซี่ยวหน่ำเคี้ยง ( จีน ) Arabian Jasmine, Kampopot,
Jasmine เป็นพืชจำพวกต้น ทั้งมะลิลา และมะลิซ้อนมีสรรพคุณเหมือนกัน

ใบสด รสเย็นฝาด ตำกับกากมะพร้าวก้นกะลา พอกหรือทา แก้แผลพุพอง แก้แผลเรื้อรัง แก้พิษฝีดาษ
ใช้ยอด

๓ ยอด ตำทาลบรอยแผลเป็น

ดอก รสหอมเย็นขม บำรุงหัวใจ ดับพิษร้อน ทำให้จิตใจชุ่มชื้น บำรุงครรภ์ แก้ไข้ แก้ร้อนในกระหายน้ำ
แก้ เจ็บตา

เถา รสขื่นเย็น แก้คุดทะราด ขับเสมหะและโลหิต

ราก รสเย็นเมา ใช้เล็กน้อยฝนหรือต้มดื่มแก้ปวด แก้ปวดศีรษะ แก้เลือดออกตามไรฟัน
แก้หลอดลมอักเสบใช้มาก ( ประมาณ ๑-๒ ข้อนิ้วมือ ) ทำให้สลบ ตำพอกหรือทา แก้เคล็ดขัดยอก
จากการกระทบกระแทก

มะลิวัลย์ มะลิไส้ไก่ ( เหนือ ), มะลิย่าน ( ใต้ ) เป็นพืชจำพวกเถา

ดอก รสหอมเย็น บำรุงหัวใจ บำรุงครรภ์รักษา แก้ไข้ตัวร้อน

ราก รสเย็นจืด ถอนพิษยาเบื่อเมา ถอนพิษไข้ ถอนพิษอักเสบต่าง ๆ

มะลิเลื้อย มะลิป่า เป็นพืชจำพวกเถา สรรพคุณเหมือนมะลิลา

มะลิถอด เป็นพืชจำพวกเถา สรรพคุณเหมือนมะลิลา

มะแว้งเครือ มะแว้งเขา, มะแว้งเถา เป็นพืชจำพวกเถา

ลูก รสขมขื่นเปรี้ยว ลูกสดตำผสมเกลือเล็กน้อย อมหรือจิบ แก้ไอ แก้เจ็บคอ ขับเสมหะ

ลูกแห้ง รสขมขื่นเปรี้ยว ปรุงยาแก้ไอ ขับปัสสาวะ เจริญอาหาร แก้เบาหวาน

ราก รสขมขื่นเปรี้ยว แก้ไข้สันนิบาต แก้น้ำลายเหนียว แก้ไอ กัดและขับเสมหะ ขับปัสสาวะ
ขับลม

มะแว้งต้น มะแว้ง, มะแค้งขม, มะแค้งดำ ( เหนือ-อีสาน ), สะกั้งแค ( กะเหรี่ยง )
เป็นพืชจำพวกต้น

ผล รสขมขื่นเปรี้ยว แก้ไอ ขับเสมหะ แก้ไข้เพื่อศอเสมหะพิการ ขับปัสสาวะ ลดน้ำตาลในเลือดได้เล็กน้อย
เจริญอาหาร บำรุงน้ำดี ( ถ้าใช้ติดต่อกันเป็นเวลานาน ๆ อาจให้โทษต่อไตได้ )

ราก รสขมขื่นเปรี้ยว แก้ไข้สันนิบาต แก้น้ำลายเหนียว กัดเสมหะ ขับปัสสาวะ ขับลม
แก้ไอ แก้คัน

มะแว้งนก หญ้าต๋มด๊อก Black Nightshade, Wonderberry, Sanberry เป็นพืชจำพวกต้น

ทั้งต้น รสขมหวาน ขับเสมหะ แก้จุกเสียด ถอนพิษ ลดอาการบวม แก้อาการหอบไอ รักษาครรภ์ไข่ปลาอุกชนิดร้ายแรง
รักษาเนื้องอกที่เยื่อถุงน้ำคร่ำ มะเร็งปากมดลูก มะเร็งเต้านม มะเร็งหลอดอาหาร
มะเร็งตับ มะเร็งกระเพาะอาหาร แก้หลอดลมอักเสบ ผื่นคันตามผิวหนังเรื้อรัง แก้ฝีหนอง
แก้หวัดจากลมร้อน

ผลดิบ มีพิษ หลังจากกินเข้าไป ๒-๓ ชั่วโมง จะเกิดอาหารคันปากและลำคออย่างรุนแรง
ตามด้วยคลื่นไส้ เบื่ออาหาร อาเจียน ปวดท้อง ท้องร่วง อุณหภูมิร่างกายสูง ปวดศีรษะ
กล้ามเนื้อเปลี้ย หายใจขัด หมดความรู้สึก อุจจาระเป็นเลือด มีแผลในลำไส้ ไตถูกทำลาย
ปัสสาวะเป็นเลือด แต่ลูกสุกไม่มีพิษ

มะสัง สัง, กาสัง ( เขมร ), ผักกะสัง ( อีสาน ) เป็นพืชจำพวกต้น

ใบ รสฝาดมัน บำรุงร่างกาย สมานแผล แก้ท้องเดิน

มะหวด หวดเหล้า ( เหนือ ), สีหวด ( อีสาน ), ซำ, กำซำ, หมากจำ ( ใต้ ) เป็นพืชจำพวกต้น

เมล็ด รสฝาด แก้ไข้ซาง แก้ไอกรน

ราก รสเมาเบื่อสุขุม แก้ไข้เพื่อฝีภายใน วัณโรค แก้พิษร้อน แก้กระษัยเส้น

มะหาด หาด, หาดหนุน ( เหนือ ), กาแยตาแป, ตาแปง ( มลายู ), หาดใบใหญ่ ( นราธิวาส
) เป็นพืชจำพวกต้น

แก่น รสร้อน แก้ลม แก้เส้นเอ็นพิการ แก้กระษัย ละลายเลือด

บวกหาด รสร้อนเมา ใช้ผงบวกหาด ๓ กรัม ละลายน้ำเย็นดื่มขณะท้องว่าง หลังจากนั้น
๒ ชม. ดื่มน้ำดีเกลือตามไปขับพยาธิในท้อง ใช้ในเด็กได้ดี ไม่พบพิษ หรือฤทธิ์ข้างเคียง
ละลายน้ำทาแก้ผื่นคัน

มะอึก มะเขือปู่, มะปู่ ( เหนือ ), อึก ( ใต้ ), ยั่งคุยดี ( กะเหรี่ยง ) เป็นพืชจำพวกต้น

ใบ รสเย็น ตำพอกแก้ฝี ปวดบวม ผื่นคัน

ดอก รสเย็น ตำพอกทา แก้คันตามผิวหนัง

ลูก รสเปรี้ยวเย็น แก้ไอ ขับฟอกเสมหะ แก้ดีพิการ แก้โทษเพื่อน้ำดี

ราก รสเปรี้ยวเย็น แก้ปวด ลดไข้ แก้ไข้เพื่อดี แก้ไข้สันนิบาต ดับพิษร้อนใน กระทุ้งพิษ
กัดเสมหะ แก้น้ำลายเหนียว แก้น้ำดีพิการ แก้ดีฝ่อ

เมล็ด รสเมา เผาไฟสูดเอาควัน แก้ปวดฟัน

ม้าแม่ก่ำ เป็นพืชจำพวกต้น ขนาดเล็ก ใบเดี่ยว รูปหอกปลายแหลม สีม่วงอมดำ ดอกเล็ก
ๆ สีขาวออกที่ง่ามใบ

ทั้งต้น รสเฝื่อนเล็กน้อย บำรุงธาตุ บำรุงกำลัง ทำให้นอนหลับ เจริญอาหาร บำรุงความกำหนัด

มะฮกกกานี Mahogany เป็นพืชจำพวกต้น

เปลือกต้น รสฝาดขม ฝนทาสมานแผล ต้มดื่มแก้ไข้ เจริญอาหาร

เมล็ด รสขมจัด นึ่งให้สุกบดปั้นเม็ดรับประทาน แก้ไข้ตัวร้อน แก้ไข้จับสั่น ไข้ป้าง
ตัดไข้จับ

มังคุด Mangosteen เป็นพืชจำพวกต้น

เปลือกผล รสฝาด บดเป็นผง ชงหรือต้มรับประทาน แก้ท้องร่วง แก้บิดมูกเลือด แก้ไข้ท้องเสีย
ฝนกับน้ำปูนในทาแผลเน่าเปื่อยพุพอง มีหนอง สมานแผลสด ต้มชะล้างบาดแผล

เนื้อหุ้มเมล็ด รสเย็นหวานอมเปรี้ยว บำรุงกำลัง บำรุงร่างกาย แก้ร้อนในเนื่องจากรับประทานทุเรียน
แสลงกับโรคบิดมูกเลือด

ยางจากผล รสฝาด รับประทาน แก้บิด ท้องร่วง ใส่แผลหนอง

มังตาล กระโชก ( อีสาน ), กาโซ่ ( ยะลา,นครพนม ), ทะโล่, สารภีป่า ( เหนือ ), คายโซ่,
จำปาดง, พระราม ( เลย ), บุนนาค ( นครพนม, ตราด ), พังตาน, พันต้น ( ใต้ ) เป็นพืชจำพวกต้น

ดอก รสเมาเบื่อ แก้ขับเบา แก้ชัก แก้ลมบ้าหมู ผสมน้ำมันทาแผลฝีดาษ

เปลือกต้น,ลูก รสเมาเบื่อ ระคายเคืองผิวหนัง ทำให้คัน ใช้เบื่อปลา

ต้นและกิ่งอ่อน รสเมาเบื่อ แก้คลื่นเหียนอาเจียน ตำหยอดหูแก้ปวดหู

มันเทศ Sweet Potato เป็นพืชจำพวกหัว

ใบ รสเมามัน ตำพอกฝี

เถา รสเมามัน ต้มดื่มแก้ไข้อักเสบ

หัว รสมัน ชงน้ำดื่มแก้กระหายน้ำ บำรุงม้าม ไต แก้เมาคลื่น น้ำคั้นจากหัว ทาแผลไฟไหม้

รากและใบ รสเมามัน ตำพอกบาดแผล แก้พิษแมลงป่อง

ทั้งต้นและหัว รสมันเมา มีฤทธิ์ฆ่าเชื้อแบคทีเรียและเชื้อรา

ม้ากระทืบโรง เดื่อเครือ ( เชียงใหม่ ), ม้าทะลายโรง ( อีสาน ), ม้าคอกแตก, คอกม้าแตก,
มันฤาษี, กาโร

( ระนอง ), พญานอนหลับ ( นครสวรรค์ ), มาดพรายโรง ( โคราช ) เป็นพืชจำพวกเถา

เถา รสเย็นขื่น บำรุงกำลัง บำรุงโลหิต แก้ปวดเมื่อยตามร่างกาย แก้ปวดฟัน บำรุงความกำหนัด
บำรุงธาตุ แก้ประดงเลือด ที่ทำให้เป็นจุดห้อเลือด เป็นเม็ดตุ่มตามร่างกาย แก้ประดงลม
แก้น้ำเหลืองเสีย

เม่น เป็นสัตว์บก

ขน, สุมไฟ รสเย็น กวาดปากแก้พิษตานซาง ปากเป็นขุม ฝ้าละออง ตัวร้อน แก้พิษกาฬ ไข้พิษ
ไข้เซื่องซึม

กระเพาะ รสมันคาว บำรุงน้ำดี ช่วยให้ระบบการย่อยอาหารดีขึ้น บำรุงร่างกาย ( เรียกว่า
๑๐๘ ราก )

แมงดาทะเล เป็นสัตว์น้ำ

กระดอง รสเผ็ดเค็ม แก้ไอ แก้ฟกช้ำ บาดเจ็บ ไฟลวก ฆ่าพยาธิ ใช้มากจะเผ็ดร้อน และเป็นแผลร้อนในปาก

หาง รสเผ็ดเค็ม แก้ท้องร่วงหลังการคลอดบุตร แก้ถ่ายเป็นเลือด แก้ตกโลหิตระดู

แมงป่อง เป็นสัตว์วัตถุ

ทั้งตัว รสเค็มเผ็ดเย็น มีพิษ ขับลม ทำให้เส้นและเลือดลมเดินสะดวก ทะลุทะลวงได้ดี
ระงับอาการชักเกร็ง ปากหรือหน้าเบี้ยว ถอนพิษ แก้ปวดศีรษะข้างเดียว แก้บาดทะยัก
แก้วัณโรคต่อมน้ำเหลือง แก้ชาครึ่งตัว

แมงมุม เป็นสัตว์วัตถุ

แมงมุมตายซาก รสร้อนเมา แก้หอบ แก้สะอึก

แมลงสาบ เป็นสัตว์วัตถุ

ขี้ คั่วให้กรอบ รสจืด ปรุงยาแก้เม็ดยอดในปากคอ แก้อักเสบฟกบวม แก้พิษร้อน แก้กาฬโรค

แมงลัก มังลัก, กอมก้อ ( เหนือ ), กอมก้อขาว Hairy Basil เป็นพืชจำพวกผัก

เมล็ด รสหอมร้อน ขับลม บำรุงธาตุ แช่น้ำให้พองเต็มที่ รสหวานเย็น รับประทานช่วยเร่งการขับถ่าย
แก้บิด

ใบ รสหอมร้อน แก้โรคลำไส้พิการ ขับลมในลำไส้ แก้พิษตานซาง แก้ลมวิงเวียน บำรุงหัวใจ

โมก มุก, มักมัน ( เกาะสมุย ) เป็นพืชจำพวกต้น

ยาง รสเมาเบื่อ สดหรือแห้ง แก้บิด แก้พิษงู แก้พิษแมลงสัตว์กัดต่อย

โมกบ้าน โมก, โมกซ้อน, หลักป่า ( ระยอง ), ปิดจงวา ( เขมร ) เป็นพืชจำพวกต้น

ราก รสเมามัน แก้โรคผิวหนัง เรื้อน คุดทะราด

โมกมัน มูกน้อย ( น่าน ), แหน่แก ( กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน ) เป็นพืชจำพวกต้น

ใบ รสเย็น ขับน้ำเหลือง แก้ท้องมาน แก้ตับพิการ

ดอก รสจืด ระบายท้อง แก้พรรดึก

ลูก รสเมา แก้ฟันผุ

เปลือกต้น รสขมร้อนฝาดเมา บำรุงธาตุทั้ง ๔ ให้เจริญ รู้ปิดธาตุ แก้บิดมูกเลือด
แก้คุดทะราด แก้พิษแมลงสัตว์กัดต่อย รักษาโรคไต เจริญอาหาร

กระพี้ รสขม แก้ดีพิการ

แก่น รสขมร้อน ขับเลือด

ราก รสร้อน แก้ลม

ยางจากต้น รสฝาด แก้บิดมูกเลือด

โมกหลวง โมกขาว, โมกใหญ่, มูกหลวง, มูกมันหลวง, หนามเนื้อ ( เหนือ ), ยางพุด, พุทธรักษา


( เพชรบุรี ), มูกขาว ( เลย ), มูกมันน้อย ( ลาว ), โมกทุ่ง Kurchi, Easter Tree,
Tellicherry Tree เป็นพืชจำพวกต้น

ใบ รสฝาดเมา ขับพยาธิในท้อง

ฝัก รสฝาดขมร้อน แก้สันนิบาตหน้าเพลิง

เมล็ด รสฝาดขม แก้ไข้ท้องเสีย

เปลือกต้น ( Kurchi bark, Holarrhena, Conessi bark, Tellicherry bark ) รสขมร้อนฝาดเมา
แก้บิดมูกเลือด รู้ปิดธาตุ แก้เสมหะเป็นพิษ บำรุงธาตุทั้ง ๔ ให้เจริญ ปรุงยาแก้โรคเบาหวาน
แก้ไข้จับสั่น ใช้มากเกินไปทำให้นอนไม่หลับ ให้ปั่นป่วนในท้อง

แก่น รสฝาดเมาขม แก้โรคผิวหนัง กลากเกลื้อน

ราก รสร้อน ขับโลหิตระดู

ไมยราบ ระงับ, หญ้าระงับ, หญ้าจิยอบ, หญ้าปั้นยอด ( เหนือ ), ก้านของ ( โคราช ),
กะเสดโคก

( หนองคาย ), กะหงับ, หญ้างับ ( ใต้ ), หงับพระพาย ( ชุมพร ), ระงับพิษ Sensitive
Plant

เป็นพืชจำพวกหญ้า

ใบ รสขมเฝื่อนเล็กน้อย แก้ปวดบวม แผลฝีหนอง แผลเรื้อรังต่าง ๆ แก้บิด บำรุงร่างกาย
ขับนิ่ว

ทั้งต้น รสขมเฝื่อนเล็กน้อย แก้ไข้ แก้นอนไม่หลับ แก้ตานขโมย แก้ตาบวม แก้กระเพาะอาหารและลำไส้อักเสบ
แก้หัด ผื่นคันตามตัว แก้แผลฝี บำรุงน้ำนม ขับน้ำนม ขับปัสสาวะ แก้กระษัย ไตพิการ
แก้ทางเดินปัสสาวะอักเสบ แก้ระดูขาว

ราก รสเฝื่อน แก้ไอ ขับเสมหะ แก้หลอดลมอักเสบเรื้อรัง แก้ปวดข้อ แก้กระเพาะอาหารอักเสบเรื้อรัง
ระงับประสาท ทำให้ตาสว่าง







ยอบ้าน ยอ, ตาเสือ, มะตาเสือ ( เหนือ ) เป็นพืชจำพวกต้น

ใบ รสขมเฝื่อน แก้ปวดข้อนิ้วมือนิ้วเท้า แก้ไข้ บำรุงธาตุ ใบสดย่างไฟหรือปรุงยาประคบ
แก้ปวดบวม อักเสบ แก้โรคเกาต์ คั้นเอาน้ำสระผมฆ่าเหา

ดอก รสเฝื่อน ปรุงยาแก้วัณโรค

ลูกดิบ รสร้อนปร่า แก้คลื่นเหียนอาเจียน ขับโลหิตระดู ขับลมในลำไส้ ขับผายลม หั่นปิ้งไฟพอเหลือง
ทำกระสายยา แก้อาเจียน เผาเป็นถ่านผสมเกลือเล็กน้อย อมแก้เหงือกเปื่อยเป็นขุมบวม

ต้น รสเฝื่อน ปรุงยาแก้วัณโรค

ราก รสเฝื่อน ระบายท้อง

ยอป่า สลักป่า, สลักหลวง ( เหนือ ), อุ้มลูกดูหนัง ( สระบุรี ), กะมูดู ( มลายู
) เป็นพืชจำพวกต้น

แก่น รสขมร้อน ขับเลือดและขับน้ำคาวปลาให้แห้ง ป้องกันสันนิบาตหน้าเพลิง ขับและฟอกโลหิตระดู
แก้จุดเสียด แน่นเฟ้อ ขับผายลม

ยั้ง เถาวัลย์ยั้ง, เครือเดา ( เหนือ ), เดาหลวง ( เชียงใหม่ ), หนามเป๋า ( เงี้ยว
), กังกะอ๊ะ, ฮ่อกะอ๊ะ ( กะเหรี่ยง ) เป็นพืชจำพวกหัว ไม้เถาขนาดเล็ก ใบเดี่ยวรูปไข่ยาว
หัวกลมยาว เปลือกสีดำมีขน เนื้อสีขาว

หัว รสหวานมันเมา ดับพิษในกระดูก ดับพิษในเส้นเอ็น แก้เส้นเอ็นพิการ แก้น้ำเหลืองเสีย
แก้กามโรคเข้าข้อ

ยาดำ เป็นพืชวัตถุ ได้จากยางจากใบของว่านหางจระเข้ ยาดำ บางชนิดได้จากการปรุงขึ้นตามตำรับโบราณ
รสขมเหม็นเบื่อ เป็นยาถ่าย ถ่ายลมเบื้องสูงลงสู่เบื้องต่ำ กัดฟอกเสมหะและโลหิต
ถ่ายพิษไข้ ถ่ายพยาธิตัวตืด ไส้เดือน ขับน้ำดี มีฤทธิ์ไซร้ท้อง ฝนกับเหล้าขาวทาหัวฝี
ทาแก้ฟกบวม

ยาเย็น สตรอเบอรี่ป่า, จั่วม่วย, จั่วผู้ท้อ ( จีน ) Snake Strawberry เป็นพืชจำพวกเถา

ใบ รสหวานเปรี้ยว ตำผสมน้ำตาลทรายแดงพอกแผลสุนัขกัด

ดอก รสหวานเปรี้ยว ชงดื่ม กระตุ้นการไหลเวียนของโลหิต

ผลสุก รสเมาเบื่อ มีพิษรับประทานไม่ได้ ตำทาแก้โรคผิวหนัง

ใบและก้าน รสหวานเปรี้ยว ต้มดื่ม แก้ไข้หวัด แก้ไข้สูงชัก แก้ไอ แก้เจ็บคอ แก้อาเจียนเป็นเลือด
แก้บิด แก้ตับอักเสบ แก้เยื่อตาอักเสบ แก้แผลมีหนองเรื้อรัง แก้ฝีเนื้อร้าน ตำพอก
แก้พิษแมลงสัตว์กัดต่อย แผลไฟไหม้น้ำร้อนลวก ตำผสมน้ำผึ้ง พอกและต้มดื่ม แก้ฝีที่เต้านม
ที่หลัง ฝีประคำร้อย คางทูม ปากเป็นแผล สตรีมีครรภ์ห้ามรับประทาน

ยาสูบ จะวั้ว ( เขมร ) tobacco เป็นพืชจำพวกต้น

ใบ รสขมเผ็ดร้อนเมาเบื่อฉุน ระงับประสาท ทำให้นอนหลับ ทำให้ผอม ทำให้อาเจียน ขับปัสสาวะ
แก้คัดจมูก แก้หอบหืด ทาภายนอก แก้โรคผิวหนัง ทาป้องกันปลิงและทากเกาะ ฆ่าแมลง
เป็นยาเสพติด ทำให้หัวใจทำงานไม่เต็มที่ มือสั่น

ย่านาง ย่างนางขาว, เถาย่านาง, จอยนาง ( เชียงใหม่ ) เป็นพืชจำพวกเถา

ใบ รสจืดขม รับประทาน ถอนพิษ แก้ไข้ แก้ไข้รากสาด ไข้พิษ ไข้เซื่องซึม ไข้หัว ลิ้นกระด้างคางแข็ง
กวาดคอ แก้ไข้ฝีดาษ ไข้ดำแด

เถา รสจืดขม ถอนพิษผิดสำแดง แก้ไข้ตัวร้อน แก้ไข้พิษ ไข้กลับไข้ซ้ำ

ราก รสจืดขม แก้พิษเมาเบื่อ กระทุ้งพิษไข้ แก้ไข้ แก้เมาสุรา ถอนพิษผิดสำแดง แก้ไม่ผูก
ไม่ถ่าย แก้ไข้รากสาด ไข้กลับ แก้โรคหัวใจบวม แก้กำเดา แก้ลม

ย่านางแดง ขยัน เป็นพืชจำพวกเถา

ใบ,เถา,ราก รสฝาดหวานเย็น สรรพคุณใช้ได้เหมือนย่างนางขาวทุกประการ แต่มีฤทธิ์แรงกว่า
นอกจากนั้น ยังใช้แก้พิษ ถอนพิษ ยาเมา ยาเบื่อ ยาสั่ง ถอนพิษผิดสำแดง ถอนพิษและแก้พิษ
ใช้ทั้งปวงได้ดีอีกด้วย

ยูคาลิปตัส Blue Gum เป็นพืชจำพวกต้น

ใบ รสเผ็ดปร่าหอม แก้หวัดคัดจมูก บำรุงธาตุ ขับลม ขับเสมหะ แก้ไข้ แก้ปวด แก้ฟกช้ำบวม

ยาง ยางนา, ยางขาว, ยางแม่น้ำ, ยางหยวก, กาตีล, จะเตียล ( เขมร ), ซันนา, ยางตัง
( ชุมพร ), ยางกุง ( เลย ), ยางเนิน ( จันทบุรี ), ราลอย ( ส่วย ), ลอย ( โซ่ )
เป็นพืชจำพวกต้น

ใบ รสฝาดร้อน ต้มใส่เกลือ อมแก้ปวดฟัน ฟันโยกคลอน

ใบและยาง รสฝาดขมร้อน ขับเลือด ตัดลูก ( ทำให้เป็นหมัน )

เปลือกต้น รสฝาดเฝื่อนขม แก้ตับอักเสบ บำรุงร่างกาย ฟอกโลหิต ใช้มาถูนวด แก้ปวดตามข้อ

น้ำมันยาง รสร้อนเมาขื่น ทาแผลเน่าเปื่อย แผลมีหนอง แผลโรคเรื้อน กล่อมเสมหะ ห้ามหนอง
ใช้แอลกอฮอล์ ๒ ส่วนกับน้ำมันยาง ๑ ส่วน รับประทาน ขับปัสสาวะ รักษาแผลทางเดินปัสสาวะ
แก้มุตกิดระดูขาว แก้โรคทางเดินปัสสาวะ จิบขับเสมหะ ผสมเมล็ดกุยช่ายคั่วให้เกรียม
บดอุดฟันแก้ฟันผุ

น้ำมันยางดิบ รสร้อนเมาขื่น ถ่ายหัวริดสีดวงทวารหนักให้ฝ่อ ถ่ายกามโรค ถ่ายพยาธิในลำไส้

ยางน่องเครือ น่อง, เครืองน่อง ( อีสาน ) เป็นพืชจำพวกเถา

ยาง รสเมาเบื่อเป็นพิษ ใช้ผสมทำยาพิษอาบลูกดอก ทำให้พิษแล่นเร็ว เนื่องจากเป็นพืชที่เกิดอยู่ทั่วไป
จึงนำมาแสดงไว้ให้ทราบ เพื่อระมัดระวัง

ยี่เข่ง คำฮ่อ ( เหนือ ) Crape Myrtle เป็นพืชจำพวกต้น

ใบ รสเฝื่อน ตำพอกหรือทา แผลสด แก้ผดผื่นคัน

ดอก รสเฝื่อน แก้ตกเลือดหลังคลอด แก้หนองใน ตำพอกแก้กลากเกลื้อน แผล ฝี

ราก รสเฝื่อน ทำให้เลือดลมเดินสะดวก แก้ฝีมีหนอง แก้บิด แก้ปวดฟัน

ยี่โถ ยี่โถไทย, ยี่โถดอกแดง, ยี่โถดอกขาว Sweet Oleander, Rose Bay เป็นพืชจำพวกต้น
เป็นพืชที่มีพิษทั้งต้น

ใบ รสขมเฝื่อนเมา แก้บวม แก้ไข้ป่า บำรุงหัวใจ ขับชีพจรให้เดินเร็วและดีขึ้น ทำให้หัวใจชุ่มชื้น

ดอก รสขมเฝื่อน บำรุงหัวใจ ทำให้ชีพจรเต้นเร็ว แก้อักเสบ แก้ปวดศีรษะ

ผล รสเฝื่อนเมา ขับปัสสาวะ บำรุงหัวใจ

เปลือกและใบ รสขมเฝื่อนเมา ตำผสมน้ำมันทา แก้แผลพุพอง

น้ำมันจากเปลือกและราก ทาแก้โรคผิวหนัง กลาก เกลื้อน

ราก รสเฝื่อนร้อนเมา ทำให้แท้งลูก มีพิษทำให้ตายได้

พิษ ราก,เปลือกต้นและเมล็ด ใช้มากเป็นพิษต่อหัวใจ กดการหายใจ ใบ ใช้มากทำให้คลื่นไส้อาเจียน
วิงเวียนศีรษะ เพื่อหลีกเลี่ยงการเกิดพิษ ควรใช้แต่เฉพาะดอกเท่านั้น




รกฟ้า ฮกฟ้า, กอง ( เหนือ, สงขลา ), เชือก ( อีสาน, สุโขทัย ), คลี้ ( ส่วย ),
จะลึก ( เขมร ) เป็นพืชจำพวกต้น

เปลือก รสฝาดเฝื่อน แก้ท้องร่วง แก้อาเจียน ขับปัสสาวะ บำรุงหัวใจ ชะล้างบาดแผล
ทาแผลห้ามเลือด

ราก รสเฝื่อน ขับเสมหะ

รงทอง Gamboge Tree เป็นพืชจำพวกต้น

ยาง รสเอียนเบื่อ ถ่ายลม ถ่ายน้ำเหลือง ถ่ายเสมหะและโลหิต เป็นยาถ่ายอย่างแรง ถ่ายโรคท้องมาน
แก้โลหิตคั่งในสมอง บดผสมกะทิสดทาแผลพุพอง น้ำเหลืองเสีย แก้ปวดแผล

รสสุคนธ์ รสสุคนธ์ขาว, มะตาดเครือ, สุคนธรส, เสาวรส, เถากะปดใบเหลื่อม ( ประจวบฯ
), บอระคน, อรคนธ์ ( ตรัง ), ปดควาย, ปดลื่น ( สุราษฎร์ธานี ), ปดน้ำมัน ( ปัตตานี
), ปะละสะปัลละ

( มลายู ), ย่านปด ( นครศรีธรรมราช ) เป็นพืชจำพวกเถา

ดอก รสหอมขม ปรุงยาหอม บำรุงหัวใจ แก้ลมวิงเวียน อ่อนเพลีย

รสสุคนธ์แดง อรคนธ์, เครือปด ( ชุมพร ), ปดลื่น ( ยะลา ), ย่านปด ( ใต้ ), ย่านเปล้า
( ตรัง ) เป็นพืชจำพวกเถา

ใบและราก รสฝาดเฝื่อน แก้ผื่นคัน

ดอก รสหอมขม ปรุงยาหอม บำรุงหัวใจ

ต้น รสฝาดเฝื่อน แก้ตกเลือดภายในปอด แก้แผลในปากคอ

ระงับพิษ ต้นระงับพิษ, ดับพิษ ( เชียงใหม่ ), จ้าสีเสียด ( ลำพูน ), ปริก ( ประจวบฯ
) เป็นพืชจำพวกต้น

ใบ รสเย็น แก้ไข้ร้อนในกระหายน้ำ ไข้พิษ ไข้หัว

ราก รสเย็น แก้ไข้จับสั่น ไข้กลับ ไข้ซ้ำ ไข้เซื่องซึม กระทุ้งพิษ แก้ไข้พิษทุกชนิด
แก้ร้อนในกระหายน้ำ

ระย่อมน้อย ระย่อม, กะย่อม ( ใต้ ), ย่อมตีนหมา, เข็มแดง ( เหนือ ), คลาน, ตูมคลาน,
มะโอ่งที, สะมอดู ( กะเหรี่ยง-กาญจนบุรี ), กอเหม่ ( กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน ) Rauwolfia
เป็นพืชจำพวกต้น

ราก รสขม แก้พิษกาฬ แก้ป้างเพื่อดีและโลหิต ระงับประสาท แก้จุดเสียด บำรุงน้ำนม
ช่วยย่อยอาหาร บำรุงประสาท แก้นอนไม่หลับ แก้คลุ้มคลั่งเนื่องจากดีและโลหิต แก้ปวดศีรษะเนื่องจากความดันโลหิตสูง
รักษาโรคความดันโลหิตสูง เจริญอาหาร ขับพยาธิ แก้ไข้ ขับระดู แก้บิด แก้ท้องเดิน
ขับปัสสาวะ ระงับปวด มีอาการข้างเคียง คือ หน้าแดง คัดจมูก ง่วงนอน

ระย่อมหลวง ย่อมตีนหมา ( เหนือ ), ขะย่อมหลวง ( อีสาน ) เป็นพืชจำพวกต้น

ราก รสขม แก้ไข้ ทำให้นอนหลีบ เจริญอาหาร

รัก ( ดอก ) ปอเถื่อน, ป่าเถื่อน ( เหนือ ), รักขาว, รักแดง ( ม่วง ), รักซ้อน
เป็นพืชจำพวกต้น

ใบ รสเฝื่อน แก้ริดสีดวงทวาร แก้คุดทะราด

ดอก รสเฝื่อน แก้หืด แก้ไอ แก้หวัด เจริญอาหาร ช่วยย่อยอาหาร

ฝัก รสเฝื่อน แก้รังแค

ต้น รสเฝื่อนขม บำรุงทวารทั้ง ๙

เปลือกต้น รสเฝื่อนเมา ขับน้ำเหลืองเสีย ทำให้อาเจียน

ราก รสเฝื่อนขม แก้ไข้เหนือ แก้บิดมูกเลือด

เปลือกราก รสเฝื่อนขม แก้บิด ขับเหงื่อ ขับเสมหะ ทำให้อาเจียน

ยางจากต้น รสร้อนเมา ถ่ายอย่างแรง แก้ปวดหู แก้ปวดฟัน ขับพยาธิ แก้ริดสีดวงลำไส้
รับประทานมาก ทำให้อาเจียน แก้กลากเกลื้อน มีพิษทำให้ระคายเคืองต่อผิวหนัง

รักเทศ ฮักหลวง ( เหนือ ), ซู้ ( กะเหรี่ยง-กาญจนบุรี ), มะเรียะ ( เขมร ), รักใหญ่,
รักดำ ( อีสาน ) เป็นพืชจำพวกต้น

เมล็ด รสขมฝาด ช่วยย่อยอาหาร แก้โรคฟัน แก้ปากคอเปื่อย แก้คุดทะราด แก้ริดสีดวง

เปลือกต้น รสฝาดเมาเบื่อร้อน แก้โรคเรื้อน แก้กามโรค แก้บิด แก้ท้องร่วง แก้ปวดข้อเรื้อรัง
บำรุงกำลัง ขับเหงื่อ ทำให้อาเจียน

เปลือกราก รสเมาเบื่อ ขับพยาธิลำไส้ แก้ไอ แก้ท้องมาน แก้โรคผิวหนัง

ยาง รสขมเอียนกัด เป็นยาถ่ายอย่างแรง ( ก่อนใช้ทำยาต้องฆ่าฤทธิ์ก่อน ) ปรุงยาแก้โรคผิวหนัง
กลากเกลื้อน ริดสีดวง โรคตับ โรคท้องมาน ฆ่าพยาธิ

ยาแก้พิษรัก คนที่แพ้รัก ใช้เปลือกต้น พยอมแดง ต้มเอาน้ำดื่มและอาบ

รักเร่ ดาเลีย Garden Dahlia เป็นพืชจำพวกต้น

ต้น รสหอมเฝื่อน เป็นยาที่มีฤทธิ์ฆ่าเชื้อโรค เชื้อวัณโรค ฝีหนอง ( เชื้อ Staphylococcus
)

ราก,หัว รสหอม แก้ไข้ แก้โรคหัวใจ

รังต่อ เป็นสัตว์วัตถุ เป็นรังของตัวต่อ รสหวานสุขุม มีพิษ ต้มดื่มหรือคั่วให้เกรียมบดเป็นผง
รับประทานครั้งละ ๒.๕-๔.๕ กรัม ขับลม ถอนพิษ ขับพยาธิ แก้อาการชา แก้ฝีหนอง แก้วัณโรคที่ต่อมน้ำเหลือง
บริเวณคอระยะเริ่มแรก แก้ฝีชอนทะลุก้น แก้บิด แก้โรคจู๋ แก้ปัสสาวะไหลไม่รู้ตัว

ตัวอ่อน รสหวานเย็น มีพิษ แก้แน่นหน้าอก แน่นท้อง อาเจียนแต่ลมเปล่า

ห้ามใช้ ในรายที่ร่างกายอ่อนแอ เลือดน้อยโลหิตจาง ห้ามใช้ร่วมกับ ขิง ตันเซิน จี่เย้า
และเปลือกหอยนางรม

รังนก เป็นธาตุวัตถุจำพวกสัตว์อากาศ ได้จากรังนกนางแอ่น รสหวานสุขุม บำรุงร่างกาย
บำรุงกำลัง บำรุงความกำหนัด แก้หืดไอ ขับเสมหะ แก้อาเจียนเป็นเลือด แก้ไข้มาลาเรียเรื้อรัง
แก้บิดเรื้อรัง เป็นอาหารผู้ป่วยระหว่างพักฟื้น

รากสามสิบ สามสิบ, สามร้อยราก ( กาญจนบุรี ), จั่นดิน, จ๋วงเครือ ( เหนือ ), ม้าสามต๋อน
( เชียงใหม่ ), ผักชีช้าง ( หนองคาย ), โพดว่ายเมาะ ( กะเหรี่ยง ) เป็นพืชจำพวกเถา

ราก รสเย็นหวานชุ่ม บำรุงทารกในครรภ์ บำรุงตับปอด แก้ตับปอดพิการ บำรุงกำลัง แก้กระษัย
แก้ขัดเบา บำรุงครรภ์รักษา ขับปัสสาวะ

รางจืดดอกแดง หนามแน่แดง, น้ำปู้, ปังกะล่ะกวอ เป็นพืชจำพวกเถา

เถา ราก ใบ รสจืดเย็น แก้พิษยาเบื่อ ยาเมา มีฤทธิ์แรงกว่ารางจืดดอกม่วง ถอนพิษ
แก้ไข้ ถอนพิษยาเบื่อเมา แก้ร้อนใน กระหายน้ำ แก้ประจำเดือนไม่ปกติ แก้ปวดหู ตำพอก
แก้ปวดบวม

ราก รสจืดเย็น แก้อักเสบ แก้ปวดบวม

ทั้งต้น รสจืดเย็น ปรุงยาแก้มะเร็ง

รางจืดดอกม่วง ยาเขียว, เครือเขาเขียว, กำลังช้างเผือก, หนามแน่ ( เหนือ ), ย่ำแย้
( อุตรดิตถ์ ), น้ำนอง, คาย ( ยะลา ), ดุเหว่า ( ปัตตานี ), รางเย็น, ทิดพุด, แอดแอ,
รางจืดเถา Babbler’s Bill Leaf เป็นพืชจำพวกเถา

ใบ ราก เถา รสจืดเย็น แก้ไข้ ถอนพิษยาเบื่อเมา แก้ร้อนในกระหายน้ำ แก้ประจำเดือนไม่ปกติ
แก้ปวดหู ตำพอก แก้ปวดบวม

ราก รสจืดเย็น แก้อักเสบ แก้ปวดบวม

ทั้งต้น รสจืดเย็น ปรุงยาแก้มะเร็ง

รางจืดดอกขาว หนามแน่ขาว ( เหนือ ), จิงจ้อ, จิงจ้อเจาตาแป้น, หูปากกา, ทองหูปากกา
เป็นพืชจำพวกเถา

ทั้งเถา รสจืด แก้พิษเบื่อเมา แก้ไข้ ร้อนใน

รางจืดขาว จางจืด เป็นพืชจำพวกเครือขนาดใหญ่

เถา รสจืด แก้พิษเบื่อเมา แก้ไข้ ร้อนใน

รางจืดต้น ดังพิษ, โผงเผง, สามสหาย, รักโรยรา เป็นพืชจำพวกต้น ไม้ล้มลุก ใบประกอบ
ใบย่อยรูปไข่ปลายแหลม มีขนสั้น ๆ ปกคลุมทั้งต้น ดอกสีเหลืองออกเป็นช่อที่ปลายกิ่ง
ฝักเล็กกลมยาง มีขนปุกปุย

ใบ รสจืดเย็น ดับพิษ แก้พิษผื่นคันตามผิวหนัง

ราก รสจืดเย็น ฝนกับน้ำซาวข้าว รับประทาน ถอนพิษยาเบื่อ ยาเมา ถอนพิษภายในร่างกาย

รางแดง เถาวัลย์เหล็ก, แสงพระอาทิตย์ ( ประจวบคีรีขันธ์ ), หนามหัน ( เหนือ ),
ก้องแกบ, ก้องแกบแดง, ปลอดแกลบ ( บุรีรัมย์ ), กะเลี่ยงแดง ( ศรีราชา ), ทรงแดง
( ใต้ ) เป็นพืชจำพวกเถา

เถา รสร้อนขื่น ปิ้งไฟให้กรอบชงดื่ม แก้เส้นเอ็นตึง แก้กระษัย แก้กล่อนลงฝัก และกล่อนทุกชนิด
ขับปัสสาวะ

ราชาวดีป่า ไคร้หางหมา, เกียงพาไหล, ดอกฟู, มะหาดน้ำ, หญ้าน้ำแป้ง, หัวเถื่อน (
เชียงใหม่ ), ไคร้บก

( เหนือ ), งวงช้าง ( ชัยภูมิ ), ดอกด้ายน้ำ ( แม่ฮ่องสอน ), ดอกถ่อน, ฟอน ( เลย
), ดอกแม่หม้าย ( กาญจนบุรี ), ปอกน้ำ ( เชียงราย ) เป็นพืชจำพวกต้น

ทั้งต้น รสเฝื่อนร้อน แก้โรคผิวหนัง ขับโลหิตระดู ทำให้แท้ง

ราชดัด ดีคน, บีคน ( อีสาน ), มะดีควาย, มะขี้เหา, เท้ายายหม่อมน้อย, กาจับหลัก
( เชียงใหม่ ), พญาดาบหัก ( ตราด ), สอยดาว ( จันทบุรี ), กะดัด, ฉะดัด ( ใต้ ),
มะลาคา ( ปัตตานี ), เฟี้ยฟาน ( โคราช, ขอนแก่น ), โค้วเซียมจี้ ( จีน ) เป็นพืชจำพวกต้น

ใบ รสขม ตำกับปูนพอก แก้ฝี ถอนพิษตะขาบ แมงป่อง แก้กลาก เกลื้อน แก้ตับม้ามโต

ลูก รสขม แก้กระษัย บำรุงน้ำดี บำรุงน้ำเหลือง แก้ท้องขึ้นอืดเฟ้อ แก้ลมวิงเวียน
แก้หาวเรอ แก้เจ็บอก แก้อาเจียนเป็นโลหิต บำรุงธาตุ ขับพยาธิ

ราก รสขม แก้ไข้ แก้บิด แก้เสียดท้อง แก้ปวดกล้ามเนื้อ เคี้ยวอม แก้ไอ

ต้น รสขม แก้ไข้ แก้ไข้มาลาเรีย

ราตรี Night Blooming, Queen of the Night. Jessamine เป็นพืชจำพวกต้น

ใบ รสเมาเบื่อ แก้อาการเกร็งของกล้ามเนื้อ แก้โรคลมชัก มีพิษ ใช้มากเกินไปมีพิษทำให้ตายได้

เร็ดหนู เป็นพืชจำพวกหัว ขนาดเล็ก

หัวและราก รสร้อนมัน บำรุงธาตุ เจริญอาหาร บำรุงกำลัง แก้อ่อนเพลีย บำรุงความกำหนัด

เร่วน้อย เร่ว, เร่วดง ( ตราด ) เป็นพืชจำพวกเหง้า

ใบ รสปร่า ขับปัสสาวะ

ดอก รสปร่า แก้เม็ดผื่นคันตามตัว

ผล รสร้อนเผ็ดปร่า แก้ริดสีดวง แก้หืดไอ แก้ระดูขาว แก้ไข้สันนิบาต

เมล็ด รสร้อนเผ็ดปร่า ขับลมในลำไส้ แก้ท้องขึ้นอืดเฟ้อ แก้ปวดท้อง แก้คลื่นเหียนอาเจียน
แก้ริดสีดวง หืดไอ กัดเสมหะ แก้ไข้สันนิบาต ขับน้ำนม บำรุงธาตุ

ต้น รสปร่า แก้ไข้เพื่อดี

ราก รสปร่า แก้หืดไอ

เร่วใหญ่ เร่ว, มะอี้, หมากอี้ ( เชียงใหม่ ), ผาลา ( เงี้ยว ), หมากเน็ง, หมากแหน่ง
( อีสาน ), เร่วกระวาน, กระวานป่า ( ปัตตานี ) Bastard Cardamom. Tavoy Cardamom
เป็นพืชจำพวกเหง้า

ใบ รสปร่า แก้ปัสสาวะพิการ แก้ทุราวสา ๑๒ ประการ แก้โรคที่เกี่ยวกับไขมัน

ดอก รสปร่า แก้เม็ดผดผื่นคันตามร่างกาย

ลูก รสมันเฝื่อนติดเปรี้ยว แก้ไข้เพื่อดีและเสมหะ แก้ริดสีดวงทวารทั้ง ๙ แก้ธาตุพิการ
แก้ท้องอืดเฟ้อ จุกเสียด แก้ปวดท้อง แก้มุตกิดระดูขาว แก้หืดไอ แก้เสมหะอันบังเกิดแต่ดี
แก้โลหิตขึ้นเบื้องสูง แก้ไข้สันนิบาต ขับผายลม ทำให้เรอ

เมล็ด รสร้อนเผ็ดปร่า ขับลม ขับน้ำนม แก้ปวดท้อง แก้คลื่นเหียนอาเจียน ลดไขมันในเลือด
ลดความเป็นพิษของสารที่มีพิษต่อตับ

ต้น รสปร่า แก้คลื่นเหียนอาเจียน

แรด เป็นสัตว์บก

เลือด รสมันคาว บำรุงโลหิต กระจายลิ่มเลือด แก้ฟกช้ำภายใน

หนัง รสเบื่อคาว แก้เสมหะ หืด หอบ ไอ

กีบเท้า รสเย็นคาว แก้เสมหะตีขึ้น แก้กาฬจับหัวใจ

กรามและฟัน รสเย็น ดับพิษ แก้ไข้พิษ ไข้กาฬ

นอ รสเปรี้ยวเค็มเย็น แก้พิษร้อน พิษกาฬ แก้พิษ แก้อาเจียนเป็นเลือด แก้ไข้สูง
แก้ถ่ายเป็นเลือด แก้เลือดกำเดาไหล ระงับประสาท แก้กระวนกระวาย แก้พิษงู แก้เด็กชักจนหมดสติ
ใช้บดเป็นผงผสมน้ำครั้งละ ๐.๕ กรัม หรือต้มดื่ม หรือทำเป็นยาเม็ดรับประทาน

รำเพย ยี่โถฝรั่ง, กะบอก, กะทอก, แซะศาลา ( เหนือ ), ดอกสะเดา, แซะน่าว่า ( เชียงใหม่
) เป็นพืชจำพวกต้น

ใบ รสเอียนเมา เป็นยาถ่าย ทำให้อาเจียน

เมล็ด รสเมาเบื่อ ใช้เล็กน้อยบำรุงหัวใจ ใช้มากเป็นพิษ ทำให้หัวใจเป็นอัมพาต ลำไส้เล็กบีบตัว
ตัวเย็นลงและตาย

เปลือกต้น รสขมเอียน แก้ไข้มาลาเรีย เป็นยาถ่าย

ต้น รสเอียนเมา แก้โรคผิวหนัง แก้หลอดลมอักเสบ

โรกแดง, โรกขาว โรคแดง, โรคขาว เป็นไม้จำพวกต้น ขนาดใหญ่

เนื้อไม้ รสเมาเบื่อ ปรุงยารับประทาน แก้โรคเรื้อน มะเร็ง คุดทะราด แก้น้ำเหลืองเสีย
โรคผิวหนังผื่นคัน เน่าเปื่อยพุพอง แก้มะเร็งและฝีภายในตับปอด







ละหุ่งทั้ง ๒ ละหุ่งแดง, ละหุ่งขาว, มะหุ่ง ( เหนือ ), มะโห่ง ( เชียงใหม่ ), คี้เตาะ
( กะเหรี่ยง-กำแพงเพชร ) Castor Oil Plant, Castor Bean เป็นพืชจำพวกต้น สรรพคุณเหมือนกันทั้งละหุ่งแดงและละหุ่งขาว

ใบ รสจืดขื่น แก้ช้ำรั่ว ปัสสาวะไหลหยดย้อย ขับน้ำนม ขับเลือด ขับลม แก้เลือดลมพิการ
แก้ปวดท้อง ระบายอุจจาระ สุมไฟให้เป็นถ่าน ถอนพิษยาเบื่อยาเมา แก้ไข้เซื่องซึม
ปิ้งไฟพออ่อนปิดแก้ฟกช้ำบวม

เมล็ด ( มีพิษมาก รับประทานเพียง ๒-๓ เมล็ดอาจตายได้ ) ทุบเอาเปลือกและดี ( ใบเลี้ยง
) ทิ้งไป นำไปต้มกับน้ำนมให้สุก แล้วต้มกับน้ำอีกครั้ง เทน้ำนม และน้ำทิ้งไป รับประทานเนื้อเมล็ดที่ได้
แก้ปวดเมื่อย ปวดตามข้อ เป็นยาถ่าย ตำพอกบาดแผล

น้ำมันจากเมล็ด บีบโดยไม่ใช้ความร้อน เป็นยาระบาย สำหรับเด็กและคนสูงอายุ ถ้าบีบโดยใช้ความร้อน
จะมีสารพิษ ricin ออกมาด้วย มีพิษทำให้ตายได้

ราก รสจืดขื่น สุมเป็นถ่าน แก้พิษไข้เซื่องซึม ไข้ที่มีพิษร้อน สมาน แก้ช้ำรั่ว
แก้เลือดลม ขับน้ำนม

ลางสาด ลองกอง, ลังสาด, ละซะ, ดูกู ( มลายู ) Duku ( ลองกอง ), Langsat ( ลางสาด
) เป็นพืชจำพวกต้น

เปลือกผล รสฝาด แก้ท้องร่วง แก้ปวดท้อง เผาไฟไล่ยุง

เมล็ด รสขม แก้ไข้ ขับพยาธิ

เปลือกต้น รสฝาด แก้โรคกระเพาะอาหารลำไส้

ลั่นทม จำปาลาว ( เหนือ ) , จำปา ( อีสาน ), จำไป ( เขมร ), จงป่า ( กะเหรี่ยง
), จำปาขอม ( ใต้ ), ไม้จีน ( ยะลา ), มอยอ ( มลายู ) มีหลายพันธุ์ เช่น ลั่นทมขาว,
ลั่นทมแดง เป็นพืชจำพวกต้น นิยมใช้ทำยาเฉพาะลั่นทมไทย คือ ลั่นทมขาว

ใบ รสขมเมา ลนไฟพอกแก้ปวดบวม ชงน้ำร้อนดื่มแก้หิด

ดอก รสขม ใช้ผสมกับใบพลู รับประทานแก้ไข้มาลาเรีย

เมล็ด รสขมเมา ระบาย ขับน้ำเหลือง แก้งูสวัด รักษาแผลซิฟิลิส

เปลือกต้น รสขมเมา เป็นยาถ่ายอย่างแรง แก้โรคหนองใน แก้ไข้ ถ่ายขับระดู ผสมกับน้ำมันมะพร้าว
น้ำมันเนยและข้าว รับประทานแก้ท้องเดิน ขับปัสสาวะ

เนื้อไม้ รสขมเมา แก้ไอ ขับพยาธิ

ยางจากต้น รสขมเมา ถ่ายอุจจาระ แก้โรคไขข้ออักเสบ แก้ปวดฟัน ทาแก้งูสวัด แก้หิด

แก่น รสขมเมา ถ่ายเสมหะ ถ่ายโลหิต ถ่ายพิษโลหิตระดู ถ่ายพิษกามโรค ถ่ายพิษทั้งปวง

เปลือกราก รสขมเมา แก้โรคหนองใน แก้ไขข้ออักเสบ ขับลม ถ่ายอุจจาระ

ลาน Talipot Plam เป็นพืชจำพวกต้น

ใบ รสเย็น เผาไฟ ปรุงยาดับพิษต่าง ๆ แก้อักเสบ ฟกบวม

ต้น รสจืดเย็น แก้พิษต่าง ๆ แก้พิษตานซาง

ราก รสจืดเย็น ฝนดื่มแก้ร้อนใน ขับเหงื่อ แก้ไข้หวัด

ลิ้นงูเห่า เป็นพืชจำพวกต้น

ใบ รสจืดเย็น ถอนพิษแมลงสัตว์กัดต่อย แก้อักเสบ ฟกบวม

ราก รสจืดเย็น ฝนกับสุรา แก้พิษแมลงสัตว์กัดต่อย แก้พิษงู

ลิ้นทะเล กระดองปลาหมึก เป็นสัตว์วัตถุ

รสเค็มกร่อย ปรุงเป็นยาฆ่าเชื้อโรค แก้ปิดมูกเลือด บดผสมน้ำมะนาว ทาหน้ากัดสิวผ้า
ปิ้งไฟพอเหลือง ปรุงยากวาดคอเด็ก แก้เม็ดยอดในปากคอ ผสมทำยาสีฟันขัดฟัน

ลิ้นมังกร เหล่งหลี่เฮี๊ยะ, เหล่งจิเฮี๊ยะ ( จีน-แต้จิ๋ว ) Dragon’s Tongue เป็นพืชจำพวกต้น

ใบ รสสุขุมชุ่มคอ แก้เจ็บคอ แก้ไอแห้ง บำรุงปอด แก้โรคติดเชื้อ ในทางเดินหายใจส่วนบน
แก้หลอดลมอักเสบเรื้อรัง แก้หอบ หืด เสียงแห้ง ไอเป็นเลือด

ดอก รสสุขุม แก้ไอเป็นเลือด กระอักเลือด

ลำเจียก ลำจวน, รัญจวน, ลำมะเจียก ( โคราช ) เป็นพืชจำพวกต้น

ดอก รสหอมเย็น แก้ลม บำรุงหัวใจ แก้พิษโลหิต แก้ไข้

รากอากาศ รสจืดหวาน แก้ไข้ ขับปัสสาวะ ขับนิ่ว แก้ปัสสาวะพิการ ขับเสมหะ แก้เบาหวาน
แก้โรคทางเดินปัสสาวะอักเสบ แก้หนองใน แก้ระดูขาวมีกลิ่นเหม็น

ราก รสจืดหวานเย็น แก้พิษเสมหะ พิษไข้ พิษโลหิตและเสมหะ ขับปัสสาวะ แก้ปัสสาวะพิการ
แก้หนองใน แก้ไข้ แก้มุตกิด

ลำดวน หอมนวล เป็นพืชจำพวกต้น

ดอก รสหอมเย็น แก้ลมวิงเวียน บำรุงหัวใจ บำรุงโลหิต ชูกำลัง แก้ไข้

ลำพัน ลำพันแดง, ลำพันขาว, หัวงอทะเล, ลำพันหางหมู, หญ้าชะเงาใบยาว Sea Acorus
เป็นพืชจำพวกเหง้า

เหง้า รสเค็มกร่อยร้อน ขับโลหิตระดู แก้พิษโลหิตระดูทำให้คลั่งเพ้อ ขับลมในลำไส้
แก้จุดเสียดแน่นท้อง

ลำพู ปาด ( พังงา, ภูเก็ต ) เป็นพืชจำพวกต้น

ราก รสเค็มเย็น ดับพิษร้อน ถอนพิษไข้ ขับปัสสาวะ ขับนิ่ว

เปลือกต้น รสเค็มเย็น แก้โรคผิวหนัง แก้แผลเปื่อยพุพอง ทำน้ำกระสายยาแก้โรคป่วง

ลำโพง ลำโพงขาว, ลำโพงกาสลัก, กาสลัก, มะเขือบ้าดอกคำ Thorn Apple เป็นพืชจำพวกต้น

ใบ รสขมเมาเบื่อ ตำพอกฝี ทำให้ยุบ แก้สะอึกในไข้พิษ ไข้กาฬ แก้โรคผิวหนังกลากเกลื้อน
แก้พิษสัตว์กัดต่อย แก้พิษฝี แก้ปวดแสบบวมที่แผล แก้ปวดบวม อักเสบ มีฤทธิ์คลายกล้ามเนื้อเรียบ
แก้อาการปวดเกร็งท้อง และขยายหลอดลม แก้หอบหืด มีฤทธิ์กดสมอง แก้อาเจียนจากเมารถเมาเรือ
แต่มีอาการข้างเคียงคือ ปากคอแห้ง

ดอก รสเมาเบื่อ ตากแห้งผสมยาเส้นสูบ แก้หอบหืด มีสารแก้การตีบตัวของหลอดลม

เมล็ด รสเมาเบื่อ คั่วให้หมดน้ำมัน ปรุงยาแก้ไข้พิษ ไข้กระสับกระส่าย

น้ำมันจากเมล็ด รสเมาเบื่อ ปรุงยาใส่แผล แก้กลากเกลื้อน หิดเหา

ราก รสเมาเบื่อหวาน ฝนทาแก้พิษร้อน ดับพิษฝี แก้ปวดบวม แก้อักเสบ สุมเป็นถ่านปรุงยาแก้ไข้พิษ
ไข้กาฬ ไข้เซื่องซึม

เปลือกลูก รสเมาเบื่อ แก้มะเร็ง คุดทะราด แก้กระษัย แก้ริดสีดวง

พิษ มี Hyoscine เป็นสารหลัก ทำให้เกิดการอ่อนเพลีย หลับไป ๕-๘ ชม. ถ้ากินปริมาณมาก
ทำให้เพ้อฝัน ตื่นเต้น ตาแข็ง หายใจไม่สะดวก พูดไม่ออก เมื่อแก้พิษหายแล้ว จะมีอาการวิกลจริตอยู่ตลอดไป

เล็บครุฑ เขี้ยวงู เป็นพืชจำพวกต้นไม้ล้มลุก ขนาดเล็กใบคล้ายใบมะเขือ ดอกรูปปากแตรสีขาวแทรกชมพู
ออกที่ง่ามกิ่ง เมื่อแก่แห้งเปลือกแตกออก เห็นเมล็ดแข็ง ปลายเป็นตะขอหนามคมสองอัน

รากและใบ รสขมเย็น แก้กระษัยไตพิการ ขับปัสสาวะ แก้พิษตานซาง แก้ไข้ แก้สะอึก

รากและต้น รสขมเย็น แก้ปวดศีรษะ แก้ตัวร้อน แก้ไข้สันนิบาต

เมล็ด รสขมเย็น ฝนกับสุราแก้สัตว์มีพิษกัดต่อย ถอนพิษต่าง ๆ

ลำไย Longan เป็นพืชจำพวกต้น

ราก รสร้อน ต้มกับน้ำตาลกรวดดื่ม แก้เสมหะและลม กระจายเลือดที่คั่งเป็นลิ่มเป็นก้อน
เนื่องจากชอกช้ำ

เปลือกต้น รสฝาดร้อน แก้เสมหะ แก้ลมป่วง แก้ลมจุกเสียด

เล็บครุฑ มีหลายพันธุ์ เช่น ครุฑอีแปะ, ครุฑนก, ครุฑหงอนไก่, ครุฑใบมะตูม, ครุฑทอดมัน,
เล็บครุฑ, ครุฑใบเทศ, ครุฑผักชี, เล็บครุฑ, ครุฑใหญ่, ครุฑใบใหญ่, ครุฑทองคำ เป็นพืชจำพวกต้น

ใบ รสหอมร้อน ตำพอกแก้ปวดบวมอักเสบ

ทั้งต้น รสฝาดหอม สมานแผล แก้ไข้

ราก รสหอมร้อน ขับปัสสาวะ ระงับประสาท แก้ปวดข้อ สูดดมขับเหงื่อ

เล็บมือนาง จะมั่ง, มะจีมั่ง ( เหนือ ), อาดอนิง ( มลายู ), ไท้หม่อง ( กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน
) Rangoon Creeper เป็นพืชจำพวกเถา

ใบ รสเอียนเบื่อ ตำพอกหรือทาแผลฝีหนอง แก้ปวดศีรษะ แก้ท้องอืด

เมล็ด รสเมาเบื่อ บดผสมน้ำผึ้งหรือสับทองใส่ไข่รับประทาน เด็กครั้งละ ๒-๓ เมล็ด
ผู้ใหญ่ครั้งละ ๔-๕ เมล็ด ขับพยาธิไส้เดือน รับประทานเป็นยาถ่ายพิษไข้ ตำแช่ในน้ำมัน
ทาแก้โรคผิวหนัง แผล ฝีต่าง ๆ ต้มดื่ม แก้อหิวาตกโรค

ราก รสเมาเบื่อสุขุม ขับพยาธิในท้อง แก้พิษตานซาง ขับพยาธิเส้นด้าย พยาธิไส้เดือน

ทั้งต้น รสเมาเบื่อสุขุม แก้ไอ ขับพยาธิ แก้ตานซาง

เล็บกะรอก เล็บควายเล็ก ( ยะลา ) Pride of Selangor เป็นพืชจำพวกเถา

เถา รสสุขุม ปรุงเป็นยาบำรุงหัวใจ บำรุงประสาท แก้อ่อนเพลีย แก้ไข้เซื่องซึม

เล็บรอก เล็บลอก, เครืองูเห่า, ผักแปมป่า ( เหนือ ) Wild Orange-Tree, Lopez Tree,
Forest-Pepper เป็นพืชจำพวกเถา

ใบสด รสสุขุมหอม แก้ปวดท้อง ใช้เป็นอาหารยา ตำพอกหรือทาแก้โรคผิวหนัง

เปลือกราก ( Lopez Root, Cortex Radicis ) รสสุขุมหอม ขับเหงื่อ บำรุงธาตุ แก้ไข้
แก้ท้องเสีย รักษามาลาเรียชนิดจับเว้นระยะ

เถา รสสุขุม แก้ปวดเมื่อยเส้นเอ็น ขับปัสสาวะ แก้พิษโลหิต แก้พิษในข้อ ในกระดูกในเส้นเอ็น
แก้ไอ แก้พิษตานซาง ตานขโมย ขับพยาธิไส้เดือน แก้กามโรค แก้ปอดพิการ

ราก รสสุขุมหอม ขับลม บำรุงกำลัง แก้เถาดานในท้อง แก้ปวดเสียดแทง แก้ริดสีดวงลำไส้
ตำพอกฝี

เล็บเหยี่ยว เล็บแมว, หนามเล็บเหยี่ยว, หนามเล็บแมว, เล็ดเหยี่ยว, มะตันขอ, หมากหนาม
( เหนือ ), บักเล็บแมว ( อีสาน ), พุทราขอ ( อุตรดิตถ์), หยับยิ่ว ( ใต้ ), สั่งค้น
( สุราษฎร์ฯ, ระนอง ) เป็นพืชจำพวกเถายืนต้น

ราก,เปลือก รสจืดเฝื่อนเล็กน้อย ขับระดูขาว ขับปัสสาวะ แก้มดลูกพิการ แก้ฝีมุตกิด
แก้ฝีในมดลูก เบาหวาน

ลูก รสเปรี้ยวหวานฝาดเย็น แก้เสมหะแก้ไอ ทำให้ชุ่มคอ

โลด เหมือดโลด ( ขอนแก่น ), กรม ( ใต้ ), ด่าง, แด่งพง ( สุโขทัย ), ตีนครึน, พลึง,
โลด ( กลาง ), ประดงข้อ ( พิจิตร ), เหมือดควาย, เหมือดตบ ( เหนือ ), เหมือดหลวง
( เชียงใหม่ ) เป็นพืชจำพวกต้น

เปลือกต้น รสร้อน ขับโลหิตระดู ขับลมในลำไส้ แก้แน่นจุกเสียด ให้สีย้อมสีแดง

โลดทะนงแดง ทะนงแดง ( ประจวบคีรีขันธ์ ), นางแซง ( อุบลฯ ), ทะนง, รักทะนง ( โคราช
), หนาดดำ ( เหนือ ), ดู่เตี้ย, ดู่เบี้ย ( เพชรบุรี ), ข้าวเย็นเนิน, หัวยาข้าวเย็นเนิน
( ราชบุรี, ประจวบฯ ),โลดทะนง ( ราชบุรี-ปราจีนฯ, ตราด ) เป็นพืชจำพวกต้น

ราก รสร้อน ทำให้อาเจียน ทำให้ถ่าย ใช้ถอนพิษยาเบื่อเมา แก้หืด คุมกำเนิด ถอนพิษเห็ดเมา
ถอนพิษเสมหะ แก้วัณโรค ฝนกับน้ำมะนาวหรือสุรารับประทาน แก้พิษงู ฝนทาแก้ฟกช้ำ เคล็ดขัดยอก
บวม เกลื่อนฝี ดูดหนอง และแก้ปวดฝี

โล่ติ๊น Tuba Root, Derris เป็นพืชจำพวกเถา

ราก รสเมาเบื่อ ทุบแช่น้ำทิ้งไว้ พ่นพืชผัก ฆ่าแมลง หนอน ฆ่าหิด เหา เบื่อปลา เป็นยากำจัดศัตรูพืชที่ปลอดภัย
ไม่มีสารพิษตกค้าง เพราะมีสารพิษ rotennone ซึ่งสลายตัวได้ง่าย

เลี่ยน เลื่ยนดอกม่วง, เลี่ยนใบเล็ก, เกรียน, เคียน, เฮี่ยน ( เหนือ ) Persian
Lilac เป็นพืชจำพวกต้น

เลื่ยนใบใหญ่ เกรียน, เคี่ยน, เฮี่ยน ( เหนือ ) White Ceder เป็นพืชจำพวกต้น เลี่ยนดอกม่วงและเลี่ยนใบใหญ่มีสรรพคุณเหมือนกัน
คือ

ใบ รสขมเมา ขับพยาธิ ขับปัสสาวะ ขับนิ่ว บำรุงโลหิตระดู

ดอก รสขมเมา แก้โรคผิวหนังผื่นคัน

ใบและดอก รสขมเมา ตำพอกศีรษะ แก้ปวดศีรษะ แก้ปวดประสาท

ลูก รสขมเมา แก้โรคเรื้อน แก้ฝีคัณฑมาลา

เมล็ด รสขมเมา แก้ปวดข้อ

ต้น รสขมเมา แก้โรคผิวหนัง แก้โรคเรื้อน แต่ทำให้ผิวเกรียมลอกเป็นขุย เจริญอาหาร
เป็นยาอายุวัฒนะ บำรุงร่างกายให้แข็งแรง

เปลือกต้น รสเมาเบื่อร้อนขม แก้โรคผิวหนัง แก้โรคเรื้อน แก้พิษบาดแผล

ยาง รสขมเมา แก้ม้ามโตม้ามย้อย

เลือดแรด ก้นแมลงสาบ, มังกรไฟ, เตี้ยมคังทอง ( จีน ) เป็นพืชจำพวกหญ้า

ใบ รสเย็นเป็นเลือก ใช้ ๓ ใบ ตำกับสุรารับประทาน แก้ไอ แก้อาเจียนเป็นเลือด เนื่องจากช้ำใน
กระทบชอกช้ำ กระจายเลือดที่เป็นลิ่มเป็นก้อน




วาน้ำ ใบพาย, วาน้ำ ( ปัตตานี ), อุบีกะลิงไอย ( มลายู ) เป็นพืชจำพวกต้น เป็นไม้ที่เกิดอยู่ในน้ำ
ที่ลุ่มน้ำขัง

ใบ รสหอมร้อน แก้ลมวิงเวียน หน้ามืดตาลาย

ว่านกีบแรด ว่านกีบม้า, กีบม้าลม ( เหนือ ) เป็นพืชจำพวกหัว-เหง้า ใบคล้ายใบผักกูด
เหง้าเป็นกลีบ ๆ สีดำโผล่ขึ้นมา

ใบ รสเฝื่อน แก้ไอ

หัว รสจืดเย็นฝาด แก้ปวดศีรษะ แก้ไข้ตัวร้อน แก้ไข้พิษ ไข้กาฬ แก้กาฬมูตร แก้พิษตานซาง
แก้ท้องร่วง อาเจียน ขับปัสสาวะ แก้กำเดา แก้ฝีหัวคว่ำ แก้แผลในปากคอ แก้น้ำลายเหนียว
แก้ตาเจ็บ บำรุงกำลัง เป็นยาอายุวัฒนะ

ราก รสจืดเย็นฝาด ห้ามเลือด

ว่านคันทมาลา ว่านขาว, ว่านนางคำขาว เป็นพืชจำพวกเหง้า ใบคล้ายขมิ้นอ้อย เหง้ากลมป้อมเหมือนว่านนางคำ
เนื้อสีขาว ว่านคันทมาลามี ๔ ชนิด คือชนิดขาว ใบเขียว, ชนิดสีม่วงอ่อน, ชนิดสีม่วงเข้ม,
ลำต้นและใบสีแดง และ ชนิดที่มีเหง้ายาวเหมือนว่านม้า ใบเหมือนใบพุทธรักษา เส้นกลางใบแดงเข้ม
ดอกมีกลีบซ้อนกันเป็นชั้น ๆ สีขาว ชนิดนี้ใช้แก้ฝีได้ดีทุกชนิด

หัว รสหอมร้อนฉุน ฝนทาแก้เคล็ดขัดยอก ฟกบวม ฝนกับสุรา หรือน้ำส้มสายชู ชุบสำลีอม
แก้ต่อมทอนซิลอักเสบ แก้ฝีในปากคอ แก้ปวดท้อง ท้องเสีย ชักมดลูก ชักไส้เลื่อน แก้ริดสีดวงทวาร

ว่านงาช้าง หอกสุระกาฬ ( ว่านงาช้างเขียว ), หอกสุระโกฬ ( ว่านงาช้างลาย ) เป็นพืชจำพวกหัว-เหง้า

ใบ รสเอียน ตำกับสุรารับประทาน แก้เลือดตีขึ้น แก้สันนิบาตหน้าเพลิง

ราก รสเอียน ตำคั้นเอาน้ำดื่มถ่ายพยาธิ แก้ริดสีดวงทวารหนัก

ว่านเขามูกหลวง เชือกเขามูกหลวง เป็นพืชจำพวกเครือ เหมือนหวาย ใบเดี่ยวเหมือนใบตานหม่อน
ท้องใบขาวนวล

เถา ใช้ปรุงยาร่วมกับเครื่องยาอื่น

ว่านชักมดลูก เป็นพืชจำพวกหัว-เหง้า ไม้ล้มลุก ใบและกาบใบเหมือนขมิ้นอ้อย เหง้าทรงกลมแป้นมีแขนงเล็กน้อย
มีทางใบเป็นสีม่วง ช่วงกลางใบ คล้ายขมิ้นอ้อย เมื่อแก่จะหายไป

เหง้า รสฝาดเฝื่อน ชักมดลูกให้เข้าอู่ แก้มดลูกพิการ แก้ปวดมดลูก แก้ประจำเดือนมาไม่ปกติ
แก้ธาตุพิการ อาหารไม่ย่อย แก้ริดสีดวงทวาร แก้ไส้เลื่อน ปรุงยาแก้โรคกระเพาะอาหารลำไส้
มะเร็ง ฝีภายในต่าง ๆ

ว่านทรหด เป็นพืชจำพวกหัว-เหง้า ไม้ล้มลุก เหง้าทรงกลมแป้น มีแขนงใหญ่แตกขึ้นสองข้าง

เหง้า รสฝาดเฝื่อน ชักมดลูกให้เข้าอู่ แก้มดลูกพิการ แก้ธาตุพิการ แก้ริดสีดวงทวาร
แก้ไส้เลื่อน ปรุงยาแก้โรคกระเพาะอาหารลำไส้ ฝีภายในต่าง ๆ

ว่านสามพันตึง เป็นพืชจำพวกเหง้า เหมือนว่านชักมดลูก แต่มีขนาดใหญ่กว่า เหง้าโต
มีสีเขียวทั้งต้น เนื้อในเหง้าสีขาว

เหง้า รสเผ็ดร้อนฉุน แก้กระษัย แก้ปัสสาวะพิการแดง เหลือง ขุ้นข้น

ว่านสามพันตึง ว่านพระฉิม, อีรุมปุมเป้า เป็นพืชจำพวกเถา-เครือ ใบเดี่ยวรูปหัวใจเหมือนเถากลิ้งกลางดง
มีหัวอากาศ มีปุ่มกลม ๆ ทั่วทั้งผิว สีน้ำตาล ไม่มีตาสีขาวเหมือนกลิ้งกลางดง

หัวอากาศ รสเย็นคัน ใช้ร่วมกับว่านเพชรหึง ฝนกับน้ำซาวข้าว กินและทาแก้ฝีกาฬ แก้ร้อนใน
แก้ไข้ทรพิษ

ว่านนางคำ ขมิ้นขึ้น ( เหนือ ) เป็นพืชจำพวกหัว-เหง้า เหมือนขมิ้นอ้อย แต่โคนต้นและทางใบมีสีม่วงแดงยาวตลอด

เหง้า รสฝาดร้อนหอม ฝนทาหรือพอก แก้ผดผื่นคัน แก้ฟกช้ำปวดบวม รับประทาน ขับลมในลำไส้
แก้ปวดท้อง แก้ลงท้อง แก้โรคแผลในกระเพาะอาหาร แก้โรคหนองในเรื้อรัง

ราก รสร้อนหอม ขับเสมหะ

ว่านน้ำเล็ก กะส้มชื่น, ผมผา, คางค้าวผา ( เหนือ ), ไคร้น้ำ ( เพชรบูรณ์ ) เป็นพืชจำพวกหัว-เหง้า

ทั้งต้น รสฝาดหอม บำรุงธาตุ ทำให้สงบ ระงับปวด ขับลม แก้โรคชัก แก้ปวดท้อง อาหารไม่ย่อย
จุกแน่นอึดเฟ้อ เป็นยากระตุ้น นำมาสกัดทำน้ำหอม

ว่านน้ำ กะส้มชื่น, คาเจียงจี้, ผมผา, ส้มชื่น, ฮังคาวน้ำ, ฮังคาวบ้าน ( เหนือ
), คางคาวผา ( เชียงใหม่ ) Sweet Flag, Calamus Root, Myrtle Grass, Sweed Sedge,
Cinnamon Sedge เป็นพืชจำพวกหัว-เหง้า

ใบ รสเผ็ดร้อนเล็กน้อย แก้ปวดกล้ามเนื้อ ปวดตามข้อ ปวดศีรษะ

เหง้า รสหอมร้อน แก้บิด แก้ปวดท้อง แก้ท้องขึ้นอึดเฟ้อ แน่นจุกเสียด ขับลมในกระเพาะและลำไส้
ขับเสมหะ แก้ไอ ระงับประสาท แก้ตื่นเต้น ขี้ลืม แก้ชัก แก้อาการสะลึมสะลือ แก้ปวดตามข้อ
แก้แผลมีหนอง ขับพยาธิ แก้ปวดฟัน เลือดออกตามไรฟัน ต้มชะล้าง แก้คันตามซอกขาและก้น
ฝนกับสุราทาหน้าอกเด็ก แก้ปอดและหลอดลมอักเสบ ต้มดื่มหรือเคี้ยว แก้หวัด แก้หลอดลมอักเสบ
อมแก้ไอ รับประทานแก้หอบหืด บำรุงหัวใจ เผาให้เป็นถ่านรับประทานแก้พิษสลอด

ว่านพญาค่าง ว่านหมื่นปี, เขียวหมื่นปี, สาวน้อยปะแป้ง, อ้ายใบ้, บ้วนยี่แซ ( จีน
) เป็นพืชจำพวกเหง้า

ใบ รสจืดเฝื่อนเย็น ต้มในน้ำมัน พอกแก้ปวดบวม อักเสบตามข้อ ตำกับส่าเหล้าพอก หรือทา
แก้ฝีปวดบวม บดเป็นผงผสมน้ำ ทาแก้ดากหลุดแล้วค่อย ๆ กดเข้าไป ตำกับน้ำตาลทรายแดง
พอกแผลแมวกัด ตำคั้นผสมสุราดื่ม แก้พิษงูกัด แก้สุนัขกัด ใช้กากพอกแผล ( จะใช้รับประทานเฉพาะ
แก้พิษงูและสุนัขกัดเท่านั้น นอกนั้นใช้ภายนอก )

พิษ มีสาร Calcium oxalate ทำให้เกิดการระคายเคืองในลำคอ ทำให้กลืนไม่ได้ เสียงหายไป

ว่านเพชรน้อย เป็นพืชจำพวกหัว-เหง้า ใบรูปหอกเรียวยาว สีเขียวอมแดง ก้านใบและทางใบสีแดงเข้ม
สูง ๓๐–๔๐ ซม.

หัว รสร้อนเฝื่อน ทำให้ชาตามผิวหนัง แก้ปวดเมื่อยล้า แก้กระษัย แก้เส้นกระตุก ขับระดูขาว

ว่านมหาเมฆ เป็นพืชจำพวกหัว-เหง้า เหมือนว่านชักมดลูก แต่ลำต้นและทางใบจะเป็นสีม่วง
เหง้าขนาดย่อมกว่า

เหง้า รสร้อน ชักมดลูกให้เข้าอู่เร็ว แก้ปวดมดลูก แก้มดลูกอักเสบ

ว่านร่อนทอง เป็นพืชจำพวกหัว-เหง้า คล้ายขมิ้นชัน โคนใบไม่เท่ากัน ขอบใบเป็นเส้นสีเงิน
เหง้ากลมยาว เนื้อสีเหลือง

เหง้า รสเผ็ดปร่า แก้ธาตุพิการ ท้องเสีย บิดมูกเลือด คุมธาตุ แก้พิษตานซาง แก้พิษฝี
แก้พิษงู ตะขาบ แมลงป่อง ฝนกับสุรารับประทานและทาแผล แก้พิษสุนัขบ้า

ว่านแร้งคอดำ หวานคอแร้ง, ว่านคอแดง ( ใต้ ) เป็นพืชจำพวกหัว-เหง้า คล้ายต้นพลับพลึง
แต่เล็กกว่ามาก คอต้นมีสีแดง

ใบ รสร้อนเฝื่อน ตำคั้นเอาน้ำหยอดแก้ปวดในหู

หัว รสร้อนเฝื่อน ดองสุราดื่ม ชักมดลูกหลังคลอด แก้โรคปวดข้อ แก้โรคริดสีดวงทวาร
แก้ฝี ฝนทาแก้เคล็ดขัดยอกบวม

ว่านหัวน่วม เป็นพืชจำพวกหัว-เหง้า ใบเหมือนใบผักกาด คล้ายว่านมหากาฬ แต่ย่อมกว่า
สีและลายไม่ชัด

ใบ รสเย็น ตำพอกแก้ฝี ดับพิษร้อน ปวดบวม

หัว รสขมเย็น แก้ไข้ ร้อนใน

ว่านลิ้นมังกร ว่านหางนาค, ว่านงูเห่า, ว่านลิ้นงูเห่า, ว่านลิ้นเหี้ย, ว่านหางเสือ,
ว่านจระเข้ ( เชียงใหม่ ) Bowstring Hemp เป็นพืชจำพวกหัว-เหง้า ใบรูปดาบงอกขึ้นมาจากเหง้าใต้ดิน
สีเขียว,เหลือง,ด่าง

ใบ รสเย็น ตำพอกบาดแผล แก้พิษตะขาบแมงป่อง ถอนพิษอักเสบ ปวดบวม ถอนพิษต่าง ๆ

ว่านสาวหลง ฤาษีสร้าง, ฤาษีผสม, ฤาษีผสมแล้ว เป็นพืชล้มลุก ต้นและใบเหมือนเร่วหอม
ท้องใบมีขน ดอกช่อพวงสีเหลือง เหง้าเหมือนเหง้าตะไคร้ รากเหมือนรากหญ้าคา มีกลิ่นหอมทั้งต้น

เหง้าและราก กลิ่นหอมสุขุม ใช้ปรุงในตำรับยาอื่น ให้กลิ่นหอมชวนหลงไหล

ว่านศรนารายณ์ ว่านเกตุพระเจ้า เป็นพืชจำพวกเหง้า

ใบ รสเย็น ตำพอกแก้พิษตะขาบ แมงป่อง ถอนพิษอักเสบ ปวดบวม ถอนพิษต่าง ๆ

ว่านสากเหล็ก ว่านพร้าว, จ๊าลาน ( เชียงราย ), กูดพร้าว ( เหนือ ), มะพร้าวนกคุ้ม
( ยะลา ), ละโมยอ

( มลายู ) เป็นพืชจำพวกหัว-เหง้า ใบคล้ายยอดมะพร้าวที่แรกงอก ดอกสีเหลืองออกที่โคนก้านใบ
มีชนิดต้นใหญ่สูง ๔๕–๖๐ ซม. ชนิดเล็ก สูง ๒๐–๓๐ ซม.หัวเป็นแท่งคล้ายสาก สีเหล็ก

หัว รสร้อน ดองสุราหรือบดรับประทาน ชักมดลูกให้เข้าอู่ แก้มดลูกอักเสบ บำรุงกำลัง
ปรุงยาขัดผิว แก้สิวฝ้าจุดด่างดำ บนใบหน้า ทำให้หน้าขาว แต่เมื่อถูกแดดจะทำให้หน้าดำ

ว่านสิงหโมรา ผักหนามฝรั่ง เป็นพืชจำพวกหัว-เหง้า หมอพื้นบ้านบางแห่งเรียกว่า ว่านปอบ

ใบ รสร้อน ตำผสมสุราพอกฝีที่ยังไม่เป็นหนองให้แห้งหายไป

ก้านใบ รสร้อน ดองสุราดื่มเจริญอาหาร บำรุงเลือด

ดอก รสร้อน ปิ้งไฟให้เหลืองดองสุราดื่ม แก้ระดูมาไม่ปกติ แก้ริดสีดวงทวาร

หัว รสร้อน ฝนกับสุราทาแก้พิษตะขาบแมงป่อง

ทั้งต้น รสร้อน ดองสุราดื่ม ขับน้ำคาวปลา บำรุงโลหิต บำรุงธาตุ รักษาฝีมะเร็งภายใน
ต้องมีกรรมวิธีในการใช้เพื่อคุมฤทธิ์ยาที่อาจเกิดต่อเนื่องหลังจากใช้ยาและโรคหายแล้ว

ว่านหอยแครง ว่านกาบหอย, ว่านแสงอาทิตย์, อั้งเต้ก ( จีน ) Oyster Plant เป็นพืชจำพวกต้น

ใบสด รสเย็น ต้มใส่น้ำตาลกรวดรับประทานแก้ไอ แก้ร้อนในกระหายน้ำ แก้อาเจียนเป็นโลหิต
แก้ช้ำใน

ว่านหางจระเข้ Aloe เป็นพืชจำพวกต้น

ใบ รสเย็น ตำผสมสุราพอกฝี วุ้นจากใบล้างด้วยน้ำสะอาด ฝานบาง ๆ บิดหรือทาแผลไฟไหม้
น้ำร้อนลวก ดับพิษร้อน ทาผิวป้องกันและรักษาอาการไหม้จากแสงแดดหรือรังสี ทาผิวรักษาสิวฝ้า
และขจัดรอยแผลเป็น วุ้นรับประทานรักษาโรคกระเพาะ บำรุงร่างกาย แก้ร้อนใน ดูดพิษร้อนภายในร่างกาย

ทั้งต้น รสเย็นเอียน ดองสุราดื่มขับน้ำคาวปลา

ราก รสขมขื่น ถ่ายโรคหนองใน แก้มุตกิด ช้ำรั่ว

ว่านหางช้าง Black Bberry Lily เป็นพืชจำพวกเหง้า ใบรูบดาบงอกขึ้นมาจากเหง้า มีพืชที่คล้ายว่านหางช้าง
เช่น พัดนางชี, ย่าหนูต้น ควรศึกษารายละเอียดลักษณะที่แตกต่างกันให้ชัดเจน

ใบ รสร้อน ขับระดูที่พิการ แก้พรรดึก แก้คุณอันบุคคลกระทำด้วยเนื้อ

ดอก รสร้อน แก้คุณอันบุคคลกระทำด้วยผม และถ่ายแก้คุณผีคุณคน

ต้น ( เหง้า ) รสร้อน แก้คุณอันบุคคลกระทำด้วยหนัง

ราก รสร้อน แก้คุณอันบุคคลกระทำด้วยกระดูก

เหง้า รสขมเย็นจัด มีพิษ เหง้าสด ๑๐-๑๕ กรัม ต้มดื่มแก้คางทูม คั้นเอาน้ำดื่มแก้ท้องมาน
ตำคั้นเอาน้ำผสมน้ำส้มสายชู ชุบสำลีอม แก้เจ็บคอ เหง้าแห้ง ๑ เหง้ากับดอกไม้จีน
๑๐ กรัม บดผสมน้ำผึ้งรับประทาน แก้ฝีที่เต้านม บวมมีหนองระยะแรก ต้มใส่เกลือเล็กน้อยทา
แก้ผื่นคันมีน้ำเหลือง แก้ฝีมีหนอง



จากหนังสือ คัมภีร์เภสัช รัตนโกสินทร์


โดย วุฒิ วุฒิธรรมเวช


เรียนท่านผู้อ่าน
ถ้าท่านพบข้อผิดพลาดในการใช้ภาษาก็ได้หรือข้อผิดพลาดอันเกิดจากการพิมพ์
กรุณาแจ้งที่ webmaster@thaiherbclub.com ขอขอบพระคุณอย่างยิ่ง
จากคณะผู้จัดทำ www.thaiherbclub.com



Copyright ? 2003 Thaiherbclub.com Designed by Comsthan